دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Literary Motifs of Iran's National Epic
An Essay on Iranian Epic Traditions from the Yašts to the Shahnamehبنمایههای ادبی حماسۀ ملی ایران جستاری در سنتهای حماسی ایران از یشتها تا شاهنامه336557810.22103/jis.2026.27056.2850FAعباسآذراندازعضو پژوهشکدۀ فرهنگ اسلام و ایران، دانشگاه شهید باهنر کرمانJournal Article20260425Many of the epic traditions of Persian poetry have their roots in ancient Iranian literature. The Yašts represent the oldest epic work of Iran, composed in Avestan. In the Achaemenid inscriptions, written in Old Persian, one can find traces of adherence to epic poetic patterns. The Yādgār-e Zarirān (Memorial of Zarer) and certain Manichaean hymns were also composed based on epic poetry. Following the advent of Islam, epic poetry entered new realms, most notably through Ferdowsi’s Shahnameh. This paper examines and analyzes Iranian literary traditions across three domains—genealogy, metrics, and stylistic studies—from the Yašts to the Shahnameh. Investigations suggest that, in terms of meter, Persian epic poetry was influenced by Parthian and Middle Persian verse. The continuity of oral literary traditions within Iranian epic works can be identified through oral characteristics that date back to Indo-Iranian and even Indo-European roots, such as formulaic expressions and repetitive structures. Furthermore, in terms of literary style and mode of expression—specifically regarding artistic devices like repetition, epithets, and poetic imagery—there are profound similarities between the Yašts and the Shahnameh, attesting to the millennia-long continuity of literary traditions.بسیاری از سنتهای حماسی شعر فارسی دری ریشه در ادبیات باستانی ایران دارد. یشتها کهنترین اثر حماسی ایران به زبان اوستایی است. در سنگنوشتههای هخامنشی به زبان فارسی باستان، نشانههایی از پیروی از الگوهای شعر حماسی دیده میشود. یادگار زریران و برخی سرودهای ستایشی مانوی بر پایۀ شعر حماسی به نظم درآمدهاند. شعر حماسی پس از اسلام بهویژه با شاهنامۀ فردوسی، به قلمروهای تازهای گام نهاد. در این گفتار سنتهای ادبی ایرانی در سه حوزۀ تبارشناسی، وزنشناسی و سبکشناسی ادبی از یشتها تا شاهنامه بررسی و تحلیل میشود. بررسیها حکایت از آن دارد که در زمینۀ وزن، شعر حماسی فارسی تأثیراتی از اشعار پارتی و فارسی میانه پذیرفته است. پیوستگی سنتهای ادبی شفاهی را در میان آثار حماسی ایرانی میتوان در ویژگیهای شفاهی یافت که ریشۀ هندوایرانی و حتی هندواروپایی دارند، مانند عبارتهای کلیشهای و تکرارهای فرمولی. در سبک ادبی و شیوۀ بیان نیز از نظر هنرسازههای تکرار، صفتهای هنری و تصویرهای شاعرانه همانندیهای بسیاری از یشتها تا شاهنامه وجود دارد که از تداوم هزاران سالۀ سنتهای ادبی حکایت میکند.https://jis.uk.ac.ir/article_5578_ede2ffbfa9a68c339e593a1f300c4e60.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Dangerous Discourse in the Narrative of Zahhak in the Shahnameh: A Semiotic Analysis
Based on Danesi's Modelگفتمان خطرناک در روایت ضحاک شاهنامه: تحلیل نشانهمعناشناختی براساس الگوی دانسی3760557910.22103/jis.2026.25867.2768FAفرشتهآزادتباراستادیار گروه علمی زبان و ادبیات فارسی- دانشگاه پیام نور- تهران- ایرانJournal Article20250904Marcel Danesi explains "dangerous discourse" as the systematic use of language, metaphor, and symbols to construct threat, redefine reality, naturalize violence, and legitimize domination. This discourse, relying on the "big lie" and "emotional othering," and utilizing "metaphorical framing," results in creating an atmosphere of fear, mind control, and division within society. In Ferdowsi's Shahnameh, Zahhak the serpent-shouldered stands as a prominent example of such mechanisms; a mythical ruler who ascends the throne through deceit and, through language and behavior, legitimizes his violence. He constructs the enemy as the "other" and portrays geographical limitations as logical management. This study, employing an analytical-descriptive method based on library research, examines the verses of Shahnameh related to Zahhak along two axes: (1) legitimization of domination through dangerous discourse, (2) sowing discord via metaphorical frameworks and creating false dichotomies. The findings indicate that Zahhak's language is not merely a narrative tool but a mechanism for reproducing domination. The simultaneous cycle of legitimizing violence and weakening social cohesion forms the same pattern of power sustainability that Danesi elaborates in his theory. This analysis establishes a link between the classic narrative of Shahnameh and contemporary patterns of power discourse.مارسل دانسی «گفتمان خطرناک» را بهمثابه کاربست سامانمند زبان، استعاره و نمادها برای برساخت تهدید، بازتعریف واقعیت، طبیعیسازی خشونت و مشروعیتبخشی به سلطه تبیین میکند. این گفتمان با تکیه بر «دروغ بزرگ» و «دیگریسازی احساسی»، و بهرهگیری از «چارچوببندی استعاری»، به ایجاد فضای هراس، کنترل ذهن و تفرقهافکنی در جامعه منجر میشود. در شاهنامه فردوسی، ضحاک ماردوش نمونه برجسته چنین سازوکارهایی است؛ فرمانروایی اسطورهای که با نیرنگ بر تخت مینشیند و با بهرهگیری از زبان و رفتار، خشونت خود را مشروع جلوه میدهد. او دشمن را «دیگری» میسازد، محدودیتهای جغرافیایی را مدیریت منطقی جلوه میدهد..این پژوهش با روش تحلیلی–توصیفی و بر اساس مطالعات کتابخانهای، ابیات شاهنامه مرتبط با ضحاک را در دو محور بررسی کرده است: (۱) مشروعیتبخشی به سلطه از طریق گفتمان خطرناک، (۲) تفرقهافکنی از رهگذر چارچوبهای استعاری و ایجاد دوگانههای کاذب. یافتهها نشان میدهد زبان ضحاک نه صرفاً ابزار روایت، بلکه سازوکار بازتولید سلطه است. چرخه همزمان مشروعیتبخشی به خشونت و تضعیف انسجام اجتماعی، همان الگوی پایداری قدرت را شکل میدهد که دانسی در نظریه خود شرح میدهد. این تحلیل پیوندی میان روایت کلاسیک شاهنامه و الگوهای معاصر گفتمان قدرت ایجاد میکند.https://jis.uk.ac.ir/article_5579_e645eb222acc1eec52dbdf6a703e86e8.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622A Semiotic Analysis of Repetitive Iconographic Patterns of Imam Ali (AS) in the Khawaran-Nama in Light of Roland Barthes' Semioticsتحلیل نشانهشناختی الگوهای تکرارشونده پیکره حضرت علی (ع) در خاوراننامه در پرتو نشانه شناسی رولان بارت6185558010.22103/jis.2026.25666.2750FAمجیداسدی فارسانیاستادیار دانشکده هنر، دانشگاه شهرکرد.ایران، شهرکرد.Journal Article20250731The figure of Imam Ali (AS) has consistently been portrayed in Islamic history—particularly within Shiite tradition—as a symbol of courage, justice, and spirituality, and has been repeatedly represented in religious texts and artistic works. Khawaran-Nama, the illustrated epic by Ibn Husam Khusfi, stands as a significant example of Persian manuscript painting that offers a symbolic and enigmatic depiction of this sacred character. This study seeks to answer the central question: How do the repetitive visual patterns of Imam Ali’s figure in the Khawaran-Nama contribute, through semiotic mechanisms, to the consolidation of implicit and mythological meanings? Accordingly, it examines the impact of these recurring patterns in conveying the essential attributes of Imam Ali (AS). Employing a qualitative, descriptive-analytical approach, the research gathers data through library resources—books and scholarly articles on Persian painting—as well as direct analysis of the manuscript version of Khawaran-Nama housed in the Golestan Palace Museum. From the total of 115 illustrations, 74 were purposively selected based on the recurrence of visual elements related to Imam Ali (AS), with particular emphasis on clothing as a central feature of his figural representation. The findings reveal that the repetition of Imam Ali’s iconographic patterns not only contributes to the visual cohesion of the manuscript but also plays a significant role in myth-making and the reinforcement of religious-cultural meanings. Through connotative and culturally embedded signification, these visual patterns transform Imam Ali (AS) into a cultural-religious symbol and naturally stabilize religious meanings in the viewer’s mind.شخصیت حضرت علی (ع) در تاریخ اسلام، به ویژه در مذهب شیعه، به عنوان نماد شجاعت، عدالت و معنویت، همواره در متون دینی و آثار هنری بازنمایی شده است. خاوراننامه ابن حسام خوسفی، به عنوان یکی از آثار مهم نگارگری ایرانی، تصویری پررمز و راز از این شخصیت مذهبی ارائه میدهد. در این پژوهش با هدف پاسخ به این سؤال که الگوهای تکرار شونده پیکره حضرت علی (ع) در خاوراننامه چگونه از طریق سازوکارهای نشانهشناختی به تثبیت معناهای ضمنی و اسطورهای میانجامند؟، به تحلیل این الگوها پرداخته است. از این رو چگونگی تأثیر الگوهای تکرار شونده در بازنمایی صفات بارز حضرت علی (ع) مورد مطالعه قرار گرفت. این پژوهش با استفاده از روش کیفی و رویکرد توصیفی-تحلیلی، دادهها را از طریق منابع کتابخانهای شامل کتب و مقالات مرتبط با نگارگری ایرانی و تحلیل نسخه خطی خاوراننامه در موزه کاخ گلستان گردآوری کرده است. از این اثر 74 نگاره از مجموع ۱۱۵ به صورت هدفمند و بر پایه الگوی تکرارپذیر پیکره حضرت علی (ع) و با تأکید بر پوشاک به عنوان بخشی از نمایش پیکره آن حضرت انتخاب شد نتایج حاصله نشان داد که تکرار الگوهای پیکره حضرت علی (ع) علاوه بر حفظ انسجام بصری آثار، به فرآیند اسطورهسازی و تثبیت معنای دینی و فرهنگی کمک کردهاند. این الگوها از طریق دلالتهای ضمنی و فرهنگی، شخصیت حضرت علی (ع) را به نمادی فرهنگی-مذهبی تبدیل کرده و معانی دینی را در ذهن مخاطب بهطور طبیعی تثبیت کردهاند.https://jis.uk.ac.ir/article_5580_c18ed3629f235926df9c4a6d8e4a8bfd.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Genealogy of Archaeological and Iranological Discourse in Iran: Examining the Nexus of Knowledge and Power within Political Transformationsتبارشناسی گفتمان باستانشناسی و ایرانشناسی در ایران: واکاوی پیوند دانش و قدرت در بستر تحولات سیاسی87109558110.22103/jis.2026.25976.2780FAحمیدافشاراستادیار بنیاد ایران شناسی، تهران، ایرانJournal Article20250924This study investigates the profound and complex effects of politics on the formation and evolution of archaeological and Iranological discourses in Iran. Using a genealogical approach, the author argues that these two fields of knowledge emerged and developed in response to Iran’s political needs and transformations from the Qajar period onward. The simultaneous emergence of these discourses with pivotal events such as the Constitutional Revolution, their temporal continuity with the rise of the Pahlavi dynasty and the ideology of antiquity-based nationalism, and the subsequent changes following the Islamic Revolution, resulted in the inherent predominance of political over scientific considerations within them. The findings indicate that archaeology, with its high capacity for reconstructing the past and shaping identity, has primarily served projects of top-down legitimation and nation-building. The dominance of the cultural-historical school, coupled with its alignment with the Pahlavi regime’s ideology, led to theoretical stagnation in the field and the marginalization of currents such as Marxist archaeology. In contrast, Iranology became a space for intellectual contestation, experiencing significant influence from Marxist thought in historiography, literature, and committed art. This article also examines the differing trajectories of institutionalization for the two discourses. Accordingly, archaeological discourse, due to its direct connection with the ruling ideology, established administrative and educational structures much earlier, whereas Iranological discourse institutionalized later and in a more decentralized manner. In conclusion, politics—as a context rather than merely an external factor—has shaped the trajectories of these two fields of knowledge.این پژوهش به واکاوی تأثیرات ژرف و پیچیده حوزه سیاست بر شکلگیری و تحول گفتمانهای باستانشناسی و ایرانشناسی ایران میپردازد. نگارنده با بهرهگیری از رهیافت تبارشناسی استدلال میکند که این دو عرصه دانشی در پاسخ به نیازها و تحولات سیاسیِ ایران از دوره قاجار به این سو پدید آمده و تکامل یافتهاند. همزمانی آغاز این گفتمانها با رویداد سرنوشتسازی چون انقلاب مشروطه، پیوستگی زمانی با برآمدن دودمان پهلوی و ایدئولوژی ناسیونالیسم باستانگرا و تحولات متعاقب آن با وقوع انقلاب اسلامی موجب غلبه ذاتیِ جنبه سیاسی بر جنبه علمی آنها شدهاست. یافتهها نشان از آن دارد که باستانشناسی با ظرفیت بالای خود برای بازسازی گذشته و هویتسازی عمدتاً در خدمت پروژههای مشروعیتبخشی و ملتسازی از بالا قرار گرفته است. سلطه مکتب تاریخ-فرهنگی و پیوند آن با ایدئولوژی حکومت پهلوی موجب رکود نظری این رشته و طرد جریانهایی مانند باستانشناسی مارکسیستی شد. در مقابل، گفتمان ایرانشناسی به میدانی برای کشمکشهای فکری تبدیل شد و تأثیرپذیری عمیقی از اندیشه مارکسیستی در حوزۀ تاریخنگاری و ادبیات و هنر متعهد تجربه کرد. این مقاله همچنین تفاوت مسیر نهادینهشدن هر دو گفتمان را بررسی کرده است. براین اساس گفتمان باستانشناسی به دلیل ارتباط مستقم با ایدئولوژی حاکم، بسیار زودتر صاحب تشکیلات اداری و آموزشی شد، درحالی که گفتمان ایرانشناسی با تأخیر و به صورت غیرمتمرکز نهادینه شد. در نتیجهگیری سیاست به مثابه بستر و نه صرفاً یک عامل خارجی، مسیر این دو حوزۀ دانش را رقم زده است.https://jis.uk.ac.ir/article_5581_26197142999959acfb30db6d20850970.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Iconographic Analysis of Decorative Motifs in Ganjali Khan Mosque, Kermanتحلیل شمایلنگارانه نقوش تزیینی در مسجد گنجعلیخان کرمان111136564110.22103/jis.2026.27069.2852FAزهراافضلی ننیزدانشگاه شاهد تهرانخشایارقاضی زادهگروه پژوهشی هنر اسلامی دانشکده هنر دانشگاه شاهدJournal Article20260429The Ganjali khan mosque in kerman although possessing a spiritual and sacred atmosphere and being an attractive place of mystical worship differs from the appearance of most mosquesin terms of the use of colors and decorative patterns. To the extent that some of its motifs are inconsistent with the conventional norms of mosque architecture and decoration .<br /><br />In fact the focuse of this research has been to explore the distinctive characteistics of the buildings decorations and the reasons behind the creation of such ornamental features.The research method is descriptive analytical with an inconological approach and falls the category of qualitative reserch methods. <br /><br />In the architectural decoration of mosques representational motifs are subject to religious and jurisprudential restrictions. This is a general rule that is rarely disregarded however such motifs have been used in this mosque. The analysis of the motifs and symbols of this building shows that Ganjali Khan was a follower of twelver shiism and deeply devoted to the imams of this school particularly the eight Imam (peace be up on him) he ordered the construction of a beautiful and unique mosque in a corner of the citys historic complex wich reflects and embodies . this devotion and can be regarded as a Shiite artistic work and representational motifs with symbolic functions along side other visual elements serve this intended purpose of the creator.«مسجد گنجعلیخانِ کرمان» اگرچه واجد فضایی معنوی و روحانی بوده و عبادتگاه عرفانیِ پرجاذبهای است، اما با ظاهرِ اغلبِ مساجد، به لحاظ کاربرد رنگها و نقوش تزیینی تفاوت دارد؛ تا جایی که بعضی نقوش با عرف مسجدسازی و تزیینات آن مغایر است. هدف مقاله حاضر شناسایی، معرفی و تحلیل تزیینات، و بررسی دلایل بهکارگیری نقوش و رنگهای غیرمتعارف در نقوش و کتیبههای این مسجد است. درواقع مسئله این پژوهش، جستجوی ویژگیهای خاص تزیینات این بنا و علل ایجاد چنین آرایههایی در آن بوده است. <br /><br />روش تحقیق توصیفیتحلیلی با رویکرد «آیکونولوژی» و در زمره روشهای تحقیق کیفی است. این مقاله در پی پاسخ به این پرسشهاست: 1-عناصر بصری بکار رفته در تزیینات مسجد گنجعلیخان کرمان، چه ویژگیها و تفاوتهایی ـ با توجه به آنچه در تزیینات مسجد معمول است ـ دارند؟ 2- هدف، انگیزه و بستر خلق چنین اثری در بهکارگیریِ رنگها، مواد و نقوش غیرمعمول چه بوده است؟ <br /><br />در تزیینات معماری مساجد، نقوش تعینپذیر با محدودیتهای شرعی و فقهی مواجهاند؛ این یک قاعده کلی است که بهندرت نادیده گرفته میشود. اما در این مسجد این گونه نقوش بهکار رفتهاست. نتیجه تجزیهوتحلیل نقوش و نمادهای این بنا آن است که گنجعلیخانِ معتقد به تشیع دوازدهامامی و شیفته ائمه این مذهب خصوصاً امام هشتم علیهالسلام، امر به احداث مسجدی زیبا و منحصربهفرد در گوشه مجموعه تاریخی شهر کرده، که تجلی و جلوهگاه آن شیفتگی، و به مثابه یک اثر هنری شیعی است؛ و نقوش تعینی با کارکردی نمادین، در کنار دیگر عناصر بصری در خدمت این هدفِ پدیدآورنده هستندhttps://jis.uk.ac.ir/article_5641_8f918086fba5359a047c505f6dac8c35.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Exploring the Harem: The Lost Artifact of Iranian Royal Architecture in the Qajar Periodواکاوی حرمسرا؛ گمشدهی معماری سلطنتی ایران، در دوره قاجار137169558210.22103/jis.2026.25768.2759FAآزیتابلالی اسکوییدانشگاه هنر اسلامی تبریزشمیمنطاقدانشجوی دکتری معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریزسیده فاطمهعمرانیکارشناسی ارشد معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریزامیدبداقلوکارشناسی ارشد معماری اسلامی، دانشکده معماری و شهرسازی، دانشگاه هنر اسلامی تبریز، تبریزJournal Article20250816Introduction: Harems and harem-building have always been a common phenomenon among Iranian kings. The architecture of harems, following the architecture of each region, has also been influenced by various cultural, economic, political, etc. factors. Despite the importance that the harem had in the history of the kings' reign as a private sphere for women, especially the king, the structure and architecture of this space is hidden from everyone. In particular, it can be noted that historiography in Iran is often political historiography and has mostly focused on the court of kings. It is rare to study the social history of a nation that has addressed the conditions of women in that society. In the few cases where references have been made to the women and inner circle of kings, this issue has been a function of the political historiography of men.<br /><br />In a general classification, the sources of Iranian architecture can be divided into two categories: first: surviving buildings and works, second: literary, historical texts and travelogues. Therefore, by referring to library sources such as travelogues, historical texts written by historians, children of kings, foreign ambassadors, etc., the necessary information has been collected to achieve the research goal. Analyzing harems from this angle will be a new and necessary approach in examining the works of royal architecture.با مطالعه تاریخ میتوان نقش پررنگ و حائز اهمیتی که زنان به ویژه، زنان درباری به طور مستقیم و یا غیر مستقیم در وضعیت اجتماعی و سیاسی جامعه خویش داشتهاند را دریافت. ب این پژوهش با ماهیت اکتشافی، از روش تفسیری-تاریخی با مطالعه سفرنامهها و متون تاریخی، در جهت پاسخگویی به چگونگی سیر تحول معماری حرمسراها و همچنین یافتن اجزا آن در کاخهای سلطنتی، به بررسی ساختار حرمسرا در معماری و کاخهای سلطنتی ایران در دوره قاجار و واکاوی این مفهوم به عنوان یک عنصر معماری میپردازد. مطالعات نشان میدهد که معماری و اجزا تشکیل دهندهی حرمسرای پادشاهان قاجار غالبا متاثر از ساختار اجتماعی و سلسله مراتب حاکم در میان ساکنین آن و همچنین متاثر از دیدگاه جامعهی آن زمان نسبت به زنان بوده است. بدین صورت که هرچه اعتبار زنی در نزد شاه بالاتر بود، رفاه و شکوه دستگاه و عمارت وی در اندرونی نیز بیش از سایرین بوده و به دنبال آن افراد تحت خدمت و اجزای وابسته به عمارت آن زن، چون حمام، حیاط مخصوص و... نیز افزون بر سایرین شکل میگرفت، در حالیکه خارج از این طبقه بندیها در میان سایر زنان توزیع یکسانی از امکانات و شرایط زندگی حاکم بوده است.https://jis.uk.ac.ir/article_5582_aef5e3c818e2392aabb418d6e5c6cd9a.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622“An Analytical Reassessment of the Cognitive and Cultural Functions of Magical Elements in Iranian Fairy Tales”بازخوانی تحلیلی کارکردهای شناختی و فرهنگی عناصر جادویی در افسانههای پریان ایرانی171199558310.22103/jis.2026.25644.2749FAبهنازپیامنیدانشگاه پیام نورمریمزمانیعضو هیات علمیسماجلالیدانشگاه پیام نورJournal Article20250728Purpose: Fairy tales are fictional narratives that unfold in a non-real world. The protagonists of these stories typically possess extraordinary magical abilities, which enable them to perform wondrous deeds that, from a conventional rational perspective, are deemed impossible. These narratives often culminate in a happy ending, achieved through the hero's triumph over adversities. Magical elements, as fundamental components of fairy tales, play a pivotal role in shaping their fantastical nature. Beyond generating narrative pleasure, these elements significantly stimulate the audience's imagination and deepen their understanding of fundamental existential concepts. This research aims to investigate and analyze the magical elements in Iranian fairy tales and to elucidate their multifaceted cognitive and cultural functions in interaction with the audience's mind and perception.<br /><br />Method and Research: Employing a descriptive-analytical method and relying on library resources, the present study selected ten samples of Iranian fairy talesas its statistical population. Utilizing an analytical framework, their cognitive and cultural functions were examined.<br /><br />Findings and Conclusions: The findings indicate that magical objects and tools are the most recurrent material elements, while incantations and spells are the most prevalent spiritual elements in these tales. Each of these elements, depending on the narrative context and the story's atmosphere, performs distinct functions and plays a significant role in advancing the plot and engaging the audience's mental participation. By elucidating the nature and significance of the functions of magical elements in Iranian fairy tales, this study analyzes their role in narrative construction and cultural representation. It demonstrates that these elements arافسانههای پریان روایتهایی تخیلیاند که در جهانی غیرواقعی رخ میدهند. قهرمانان این داستانها معمولاً دارای قدرتهای جادویی خارقالعادهای هستند که امکان انجام اعمال شگفتانگیز و در نگاه عقل متعارف، غیرممکن را برای آنان فراهم میسازد. این نوع روایتها اغلب دارای پایانی خوشاند که با غلبه قهرمان بر موانع، تحقق میپذیرد. عناصر جادویی بهعنوان مؤلفه اصلی افسانههای پریان، نقشی بنیادین در شکلگیری ماهیت خیالانگیز آنها ایفا میکنند. این عناصر علاوه بر تولید لذت روایی، تأثیر قابل توجهی در تحریک قوّه تخیل مخاطب و تعمیق درک او از مفاهیم بنیادین هستی دارند. این پژوهش با هدف بررسی و تحلیل عناصر جادویی در افسانههای پریان ایرانی و تبیین کارکردهای چندگانۀ شناختی و فرهنگی انجام شده است.<br /><br />روش/رویکرد: در پژوهش حاضر که به روش توصیفی- تحلیلی و مبتنی بر منابع کتابخانهای انجام شده است ده نمونه از افسانههای پریان ایرانی بهعنوان جامعۀ آماری انتخاب و با بهرهگیری از چارچوبی تحلیلی، کارکردهای شناختی و فرهنگی آنها بررسی شده است. <br /><br />یافتهها نشان میدهند اشیاء و ابزارهای جادویی پرتکرارترین عناصر مادی، و وردها و طلسمها رایجترین عناصر معنوی در این افسانهها هستند. هر یک از این عناصر، با توجه به بستر روایی و فضای داستان، کارکردهای متفاوتی ایفا میکنند و در پیشبرد پیرنگ و جلب مشارکت ذهنی مخاطب نقش بسزایی دارند. این پژوهش با تبیین چگونگی و اهمیت کارکرد عناصر جادویی در افسانههای پریان ایرانی، نقش آنها را در ساخت روایت و بازنمایی فرهنگی تحلیل کرده و نشان میدهد که این عناصر، صرفاً ابزارهایی داستانی نبوده، بلکه مؤلفههایی بنیادین در شکلگیری جهانبینی افسانهای مخاطب به شمار میروند.https://jis.uk.ac.ir/article_5583_a2091c1ff1975e8b2d699095eb01c773.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Genealogy of the concept of identity in the historical neighborhoods of Kerman city (case example: Khajah Khezr neighborhood, Golbaz Khan and Shah Adel neighborhood)تبارشناسی مفهوم هویت در محلات تاریخی شهر کرمان( نمونه موردی: محله خواجه خضر،محله گلبازخان و شاه عادل)201226560310.22103/jis.2026.25061.2716FAآیداجهان پیماکارشناس ارشد پژوهش هنر، بخش نقاشی، دانشکده هنر و معماری صبا، دانشگاه شهید باهنرکرمان.0009-0004-5679-4134علیرضامهدی زادهدانشیار گروه نقاشی دانشکده هنر و معماری صبا دانشگاه شهید باهنر کرمانمحسنکشاورزاستادیار گروه مرمت بناهای تاریخی ، دانشکده هنر و معماری صبا ، دانشگاه شهید باهنر کرمان0009-0005-4451-6281Journal Article20250407cities always face problems in their development process that result from a lack of attention to the past. Identity, which is considered an inseparable part of the urban structure and is defined with it, has faded in the development process of cities today and has disappeared in some places.given that some historical neighborhoods in Kerman are being destroyed and some are changing towards becoming new and have distanced themselves from their past nature, addressing the issue of identity becomes more prominent; therefore, these questions are raised: 1. How is the issue of the value and historical-physical identity of neighborhoods under destruction defined and revised? 2. What is the relationship between the identity and the physical structure of the neighborhood? The aim of this research is to define the concept of identity using Foucault's genealogical method, which is in the face of the erosion and destruction of the historical neighborhoods of Golbaz Khan, Khajeh Khezr, and Shah Adel.The research is descriptive-analytical and comparative, and information was collected through documentation and fieldwork.Physical changes and factors such as migration of people that arise following these changes also construct identity; because human perception of identity is carried out by the body and the material environment, and due to physical changes, these neighborhoods are known and defined by their past identity that remains in the minds. In fact, the identity and value of historical neighborhoods are in the form of a mental phenomenon, and only the immaterial dimension of identity always remains constant.هدف: شهرها درروند توسعه خود همواره با مشکلاتی مواجه میشوند که ناشی از عدم توجه به گذشته است. هویت که جزئی جدانشدنی از ساختار شهری محسوب و به همراه آن تعریف میشود، امروزه درروند توسعه شهرها کمرنگ شده و در برخی نقاط از بین رفته است. با توجه به اینکه برخی محلات تاریخی در شهر کرمان در حال از بین رفتن و برخی در حال تغییر به سمت نو شدن هستند و از ماهیت گذشته خود فاصله گرفتهاند، پرداختن به بحث هویت پررنگتر میشود؛ بنابراین این سؤالات مطرح میشود 1. بحث ارزش و هویت تاریخی- کالبدی محلات در حال تخریب چگونه تعریف و بازنگری میشود؟2. چه نسبت و رابطهای میان هویت و کالبد محله وجود دارد؟ هدف این پژوهش تعریف مفهوم هویت با روش تبارشناسی فوکوست که در مواجهه با چگونگی فرسایش و از بین رفتن محلات تاریخی گلباز خان، خواجه خضر و شاه عادل میباشد.<br /><br />روش و رویکرد: پژوهش به روش توصیفی- تحلیلی و تطبیقی میباشد و جمعآوری اطلاعات از طریق اسنادی و میدانی صورت گرفته است.<br /><br />یافتهها و نتایج: یافتههای این پژوهش مشخص میکند که با تغییرات کالبد و عواملی همچون مهاجرت افراد که به دنبال این تغییرات به وجود میآیند، هویت نیز برساخته میشود؛ چراکه درک انسان از هویت توسط کالبد و محیط مادی صورت میگیرد و با توجه به تغییرات کالبدی، این محلات با هویت گذشته خود که در اذهان باقیمانده است شناخته و تعریف میشوند. درواقع هویت و ارزش محلات تاریخی به شکل پدیده ذهنی هستند و تنها بعد غیرمادی هویت همواره ثابت میماند.https://jis.uk.ac.ir/article_5603_8e6c3cd373a9e2fdaadb8b0eede04d10.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Representation The Symbol of Intercultural Communications Related to Architecture and Urbanism in The Naser Khosrow's Travelogueنمود نشانههایی از ارتباطات میانفرهنگی مرتبط با معماری و شهرسازی در سفرنامه ناصرخسرو227243558410.22103/jis.2026.25617.2747FAسیده سعیدهحسینی زاده مهرجردیگروه معماری، دانشکده هنر و معماری، دانشگاه پیام نور ، ایرانآسیهذبیح نیا عمراناستاد، گروه ادبیات فارسی، دانشگاه پیام نور، تهران، ایرانJournal Article20250723Nasir Khusraw's travelogue is one of the credible Persian texts that provides fluent information about the architecture of certain communities. Nasir introduced cities, villages, and towns, he explained the distance between each of them using specific measurement units. In the era, communication systems did not exist in the modern way, but measurement units for distance and dimensions played a significant role in the transfer of information and travel planning, which can be said to have acted as part of an indirect communication system., it seems that these units are not only important for understanding historical geography but can also be regarded as part of the communication and information transfer system of that era.This article addresses this aspect of the travelogue and attempts to uncover the mentioned communication system by extracting these units.This article, which has been organized in a descriptive and analytical manner, has gathered data and information through a library method and has attempted to answer the research questions using logical and traditional reasoning.The results of the research indicate that he determined and introduced these distances and dimensions units such as Farsang, Arash, Gaz, Mile, Step . Moreover, in the travelogue of Nasir Khusraw, the measurement unit "Farsang" has the highest frequency whereas the measurement units "Mile" and "Payeh" have the lowest frequency. The distances and dimensions units in the Nasir Khusraw's travelogue have a main role in the transmission of geographic information, business communication and cultural communication in the Nasir Khusraw's era.یکی از متون معتبر فارسی دارایی انشائی روان سفرنامه ناصرخسرو است حاوی اطلاعاتی در زمینه معماری و شهرسازی بلاد و سرزمینهایی که وی به آنجا سفر کرده بود. ناصرخسرو از دانش معماری و شهرسازی به معنای امروزی مطلع نبود؛ اما در معرفی شهرها، قصبات، ابنیه و مسافتهای برون شهری و درون شهری با واحدهای اندازهگیری مشخص، با تبحری خاص انشاءمیکرد. در عصر وی ارتباطات میانفرهنگی معاصر وجود نداشت، اما نشانههایی از نوعی سیستم ارتباطات میانفرهنگی مرتبط با معماری و شهرسازی در سفرنامه میتوان یافت که امکان سفر به شهرها یا اماکن مختلف را برای مردم آن عصر امکانپذیر میکرد. پژوهش حاضر با هدف تبیین و نمود قسمتی از این ارتباطات میانفرهنگی انشاءشده در سفرنامه براساس واحدهای اندازهگیری ذکرشده در بالا انجام گرفت. مقاله به شیوه توصیفی و تحلیلی تنظیم شده، با روش کنابخانهای به جمعآوری دادهها و اطلاعات پرداخته و با روش استدلال عقلی و نقلی سعی کرده به پرسشهای پژوهش پاسخ دهد. این پژوهش نشان داد ناصرخسرو با واحدهای اندازهگیری درجه (درجات)، قامت مَرد، پایه، میل، گز، انگشت، شِبِر، فرسنگ و مانند اینها مسافات و ابعاد را معرفی کرده است. واحد اندازهگیری «فرسنگ» با بیشترین و واحد اندازهگیری «میل و پایه» با کمترین بسامد در سفرنامه استفاده شده بود. بررسی معنایی و مصداقی این واحدها از روش انتقال اطلاعات جغرافیایی، ارتباطات تجاری و ارتباطات فرهنگی در عصر ناصرخسرو پرده بر داشت. واحدهای اندازهگیری مسافت و ابعاد نقش مهمی در انتقال اطلاعات و برنامهریزی سفرها در عصر ناصرخسرو داشته که میتوان گفت بهعنوان بخشی از سیستم ارتباطات غیرمستقیم عمل میکردند.https://jis.uk.ac.ir/article_5584_6a1823bee51f2fbdabaff76fd4bf1322.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622From Dakhma to Aramgāh: Transformations in Zoroastrian Death Rituals and the Role of Religious and Social Mediatorsاز دخمه تا آرامگاه: دگرگونیهای آیینهای مرگ در دین زرتشتی و نقش میانجیان دینی و اجتماعی245267558510.22103/jis.2026.26104.2790FAسمیهخلیلیدانشکده ادیان، گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایرانمهدیعلمی دانشوردانشکده ادیان، گروه ادیان شرق، دانشگاه ادیان و مذاهب، قم، ایرانJournal Article20251013This study provides a systematic analysis of the transformation of funerary rites and afterlife beliefs in Zoroastrianism during the transition from the Sasanian period (224–651 CE) to the early Islamic centuries. It examines whether these changes reflect continuity with Sasanian tradition or indicate rupture and ritual reinterpretation within the Islamic context, as well as the role of social mediators—such as mōbeds, nasusalārān, and local Zoroastrian institutions—in guiding this process.<br /><br />The research adopts a qualitative and interdisciplinary comparative method. Data were collected from three sources: Zoroastrian religious texts, early Islamic writings, and archaeological evidence. The analysis employed historical interpretation and ritual semiotics to identify patterns of change and continuity.<br /><br />Findings show that dakhma exposure, the official Zoroastrian funerary method, persisted in Fars, Yazd, and Kerman after the Sasanian collapse but gradually shifted toward enclosed structures under Islamic social and legal pressures. Concepts such as the judgment of the soul and the Chinvat Bridge developed interpretive overlaps with Islamic notions of the Day of Reckoning and the Ṣirāṭ Bridge. Archaeological evidence indicates a gradual move from exposure burial to inhumation and simplified rituals.<br /><br />The conclusion suggests that these transformations represent moderated continuity: the doctrinal core remained, while ritual forms were reorganized to adapt to the Islamic social environment, with religious mediators playing a decisive role.این پژوهش با هدف تحلیل نظاممند تحول آیینهای تدفین و باورهای پس از مرگ در دین زرتشتی، در گذار از دوره ساسانی (۲۲۴–۶۵۱م) به سدههای نخستین اسلامی انجام شده است. پرسش اصلی آن است که آیا دگرگونیهای این دوره بازتاب تداوم سنت ساسانی است یا نشاندهنده گسست و بازتفسیر آیینی در بستر اسلامی. همچنین نقش میانجیان اجتماعی ــ از جمله موبدان، نسوسالاران و نهادهای محلی زرتشتی ــ در هدایت این فرایند بررسی شده است.<br /><br />روش پژوهش کیفی و مبتنی بر تحلیل تطبیقی میانرشتهای است. دادهها از سه منبع گردآوری شدهاند: متون دینی زرتشتی، منابع اسلامی نخستین، و شواهد باستانشناختی و معماری تدفین. تحلیل دادهها با رویکرد تفسیر تاریخی و نشانهشناسی آیینها انجام شد تا الگوهای تغییر و تداوم شناسایی شود.<br /><br />یافتهها نشان میدهد دخمهگذاری بهعنوان شیوه رسمی تدفین زرتشتی پس از سقوط ساسانیان در فارس، یزد و کرمان استمرار داشت؛ اما تحت فشارهای اجتماعی و فقهی جامعه اسلامی، بهتدریج به ساختارهای محصور و برجهای خاموشان تبدیل شد. مفاهیمی چون داوری روان و گذر از پل چینود در تماس با باورهای اسلامی با مفاهیمی مانند حساب قیامت و پل صراط همپوشانی تفسیری یافتند. شواهد باستانشناختی نیز بیانگر گذار تدریجی از تدفین هوایی به خاکسپاری و سادهسازی مناسک است؛ روندی که با میانجیگری موبدان و ساختارهای محلی همراه بود.<br /><br />نتیجهگیری نشان میدهد تحول آیینهای تدفین در این دوره تداومی تعدیلشده بود که در آن هسته اعتقادی حفظ شد، اما شکل اجرای آیینها برای سازگاری با جامعه اسلامی بازآرایی گردید و نقش میانجیان دینی در این گذار تعیینکننده بود.https://jis.uk.ac.ir/article_5585_c944f60a998d4e81d39cec0e084d3fe1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622» The Connection Between Music and folk Literature: An Examination of the Use of Iranian Instruments in Persian Proverbs«"پیوند موسیقی و ادبیات عامه: بررسی کاربرد سازهای ایرانی در ضربالمثلهای فارسی269291559010.22103/jis.2026.25412.2732FAنجمهدریعضو هیات علمی دانشگاه تربیت مدرسشیماموسویدانشگاه تربیت مدرسJournal Article20250609Historically, the relationship between music and literature has been complex and distinctive, with numerous literary themes reflected in musical compositions and vice versa. This interaction is not merely superficial; it highlights a profound cultural synergy that enriches our understanding of both disciplines. A comprehensive grasp of certain literary elements often necessitates familiarity with musical concepts, as both art forms intertwine through shared themes, emotional expressions, and cultural narratives.<br /><br />Music and song have long played a pivotal role in people's lives, serving as essential components of various national, religious, familial, and social celebrations and cultural events. These moments illustrate how music transcends mere entertainment, functioning as a medium for communal identity and collective experiences. Proverbs, encapsulating prevalent themes in everyday life, form a valuable reservoir of cultural wisdom. The meanings embedded in this genre of folk literature have been transmitted through generations, providing an excellent basis for researchers to explore and analyze significant elements and topics.<br /><br />This study investigates the presence and significance of musical instruments within proverbs, aiming to uncover the layers of meaning associated with music in daily life. Our primary source for gathering proverbs is "The Great Dictionary of Persian Proverbs" by Hassan Zolfaghari, which has been meticulously documented from start to finish. This extensive resource offers a rich collection of proverbs reflecting the cultural and social dynamics of Persian-speaking communities.از دیرباز، موسیقی و ادبیات در فرهنگ ایرانی پیوندی عمیق داشتهاند. ساز و آواز در آیینها، تشریفات، مجالس خصوصی و عمومی و حتی مراسم عزاداری حضوری پررنگ داشته است. ضربالمثلها، بهعنوان بخشی مهم از ادبیات عامه، بازتابدهنده تجربهها و باورهای مردماند و بستر مناسبی برای مطالعات فرهنگی و از جمله بررسی جایگاه موسیقی میتوانند محسوب شوند. این پژوهش با رویکرد توصیفی–تحلیلی و بر پایه منابع کتابخانهای، به مطالعه حضور و کارکرد سازها در ضربالمثلهای فارسی پرداخته است. منبع اصلی گردآوری دادهها، فرهنگ بزرگ ضربالمثلهای فارسی اثر حسن ذوالفقاری بوده است. دادهها بر اساس نام ساز، کارکرد (آیینی، سرگرمی، درمانی و غیره)، جایگاه نوازنده، اجزای ساز و اصطلاحات موسیقایی طبقهبندی و تحلیل شدهاند. یافتهها نشان میدهد که بیشترین بسامد مربوط به سازهای دهل، سورنا و نقاره بوده و کارکرد غالب آنها در موقعیتهای آیینی و جمعی نمود یافته است. همچنین، حضور سازدرمانی در برخی امثال، گویای آگاهی تاریخی از نقش شفابخش موسیقی در فرهنگ عامه است. تحلیلهای انجامشده بیانگر آن است که ضربالمثلها نهتنها بازتابدهنده کارکردهای عملی سازها، بلکه حامل لایههای عمیقتری از معانی نمادین و اجتماعی هستند و بدون شناخت فرهنگ موسیقایی، درک کامل این بخش از ادبیات عامه ممکن نیست.https://jis.uk.ac.ir/article_5590_df2793d48c88ce8982015ea852dc47a2.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622The magic of proximity in Balochi proverbsجادوی مجاورت در مَثَل های بلوچی293309559210.22103/jis.2025.22912.2578FAمحمداکبرسپاهیعضو هیئت علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولایت، ایرانشهر، ایراناسحاقمیربلوچزائیعضو هیئت علمی زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولایت. ایرانشهر. ایران.Journal Article20240207Proverbs are pleasant, concise and often melodious sentences. One of the most important factors in the charm of proverbs, is their song and verbal music. Among the factors that enhance music in proverbs is the magic of proximity, which plays an important role in popularizing proverbs among the general public due to the brevity of proverbs. The magic of proximity is one of the notable features of literary texts in Persian, and other languages, but in Iran, Mohammad Reza Shafiei Kadkani is the first person who coined this term. This article has examined Balochi proverbs from the point of view of the literary art of proximity magic and has shown that, like other human languages, the prevalence of many Balochi proverbs is due to the use of this musical factor. It is also natural that, like other languages, this musical factor has played an important role in creating an intellectual-cultural structure through its influence on the linguistic structure. Some names of persons or places or animals and plants have entered proverbs due to their charm in a certain place and the role they played in the creation of proximity magic, and they have influenced the structure of the language and thought of the society in such a way that they are thought to have certain characteristics and give certain beliefs to They have created or reinforced certain beliefs, as a result, they have found a fate that is affected by the same structure that was created from proximity magic.مَثَلها جملاتی دلنشین، موجز و غالباً آهنگین هستند که گویشوران به سادگی آنها را از بر میکنند. از مهمترین عوامل جذابیت ضربالمثلها، علاوه بر عوامل دیگر، آهنگ و موسیقی لفظی آنهاست. از جمله عوامل تقویت موسیقی در مَثَل، مسئلۀ جادوی مجاورت است که با توجه به ایجاز و اختصار مَثَلها، نقش مهمی در رواج آنها در میان عامۀ مردم ایفا میکند. جادوی مجاورت از ویژگیها قابل توجه متون ادبی فارسی، عربی و دیگر زبانهاست امّا این اصطلاح و بحث مربوط به آن را محمدرضا شفیعی کدکنی در مطالعات ادبی ایران به وجود آورده است. این نوشتار، مَثَلهای بلوچی را از منظر صنعت ادبی جادوی مجاورت بررسی کرده و نشان داده است که همانند دیگر زبانهای بشری، رواج بسیاری از مَثَلهای بلوچی، به سبب استفاده از این عامل موسیقایی است. طبیعی است که باز همانند بقیۀ زبانها، این عامل موسیقایی، از طریق ساختار زبانی، نقش مهمی در ایجاد یک ساختار فکری- فرهنگی ایفا کردهاست. برخی از نامهای اشخاص یا مکانها یا جانوران و گیاهان به سبب خوشنشینی در جایگاه و نقشی که در ایجاد جادوی مجاورت داشتهاند، وارد ضربالمثل شدهاند و واجد ویژگیهایی تلقی شده و باوری را تقویت کردهاند یا خود سرنوشتی یافتهاند که متأثر از همان ساختاری است که از جادوی مجاورت سرچشمه گرفتهاست.https://jis.uk.ac.ir/article_5592_1ba4f84e50948e153acc436c2101da1b.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Formal and conceptual analysis of the female motif in the Iron Age of Lorestan and its reflection in contemporary artistic creations.تحلیل فرمی و مفهومی نقشمایه زن در عصرآهن لرستان و بازتاب آن در دست آفریدههای هنری معاصر311336564310.22103/jis.2026.26283.2807FAرضارضالوگروه آموزشی باستان شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، اردبیل، ایرانزهراچراغیگروه آموزشی باستان شناسی، دانشکده علوم اجتماعی، دانشگاه محقق اردبیلی، اردبیل، ایران.سید مهدیحسینی نیاگروه آموزشی باستان شناسی، دانشگاه محقق اردبیلی، دانشکده علوم اجتماعی، اردبیل، ایرانصبامدهنیگروه آموزشی باستان شناسی، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه تربیت مدرس، تهران، ایران.Journal Article20251112The archaeological findings from the Iron Age of Lorestan that have female motifs or show a representation of a woman, and the reasons and how they are used, and comparing these motifs with female motifs used in handicrafts and hand-woven items of the last few centuries in the region, are among the main objectives of this research. This research aims to answer the following questions with a descriptive-analytical method based on archaeological data and field surveys and the use of museum data: 1- What concepts and themes does the female motif in the Iron Age contain? 2- What are the common concepts and patterns among female motifs in the Iron Age and the contemporary era? The results of the research indicate that the use of female motifs to decorate handicrafts such as pin heads, bronze vessels, bridle, and figurines in the Iron Age. In contemporary times, the female motif is seen in works such as tombstones and hand-woven fabrics such as kilims. In the Iron Age, women are mostly seen as goddesses of fertility and goddesses of union and birth, and the most common data on which this female motif is engraved are the Sanjak heads. In contemporary times, this archetype, with some changes, can still be seen among indigenous peoples in forms such as fertility.یافتههای باستانشناسی بهدستآمده از عصر آهن لرستان که دارای نقشمایه زن هستند و یا نمودی از زن را نشان میدهند و چرایی و چگونگی آنها و مقایسه این نقوش با نقوش زنانه بهکاررفته در دستساختهها و دست بافتههای چند سده اخیر در منطقه از جمله اهداف اصلی این پژوهش به شمار میروند. این پژوهش بر آن است تا با روش توصیفی - تحلیلی بر پایه دادههای باستانشناسی و بررسیهای میدانی و استفاده از دادههای موزهای، به این سؤالات پاسخ دهد که، 1- نقشمایه زن در عصر آهن حاوی چه مفاهیم و مضامینی است، 2- مفاهیم و الگوی مشترک در میان نقش زن در عصرآهن و دوران معاصر کداماند؟ نتایج حاصل از پژوهش حاکی از این است که استفاده از نقشمایه زن برای تزئین دستساختههایی از قبیل سر سنجاق، ظروف مفرغی، لگام، پیکرک در عصرآهن است. در دوران معاصر نقشمایۀ زن در آثاری چون سنگگورها و دستبافتههایی مانند گلیمها دیده میشود. زن در عصرآهن بیشتر در قالب الهه باروری و خدابانویی پیوند و زایش دیده میشود و سرسنجاقها بیشترین دادههایی هستند که این نقشمایه زن بر روی آنها حک شده است. در دوران معاصر این کهنالگو با تغییراتی همچنان در میان مردم بومی در قالبهای از جمله باروری قابل مشاهده است.https://jis.uk.ac.ir/article_5643_81cf97559ea0def12ee9067091b20efc.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622The Connection between the Derafsh Kavian and the Cosmic Horoscopeپیوند درفش کاویان با زایجۀ کیهان337363559110.22103/jis.2026.26193.2803FAعلی اصغرزارعیگروه زبان و ادبیات فارسی، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایرانمحمدرضااثنی عشریگروه زبان و ادبیات انگلیسی، واحد آباده، دانشگاه آزاد اسلامی، آباده، ایرانJournal Article20251101This study examines the symbolic and astrological dimensions of the Derafsh Kavian in ancient Iranian mythological and ritual traditions, focusing on its connection to Zayja (horoscopes) and Fereydun’s astronomical role. The central hypothesis suggests that Fereydun used the Derafsh Kaviani not only as a symbol of victory and legitimacy but also as a celestial chart to predict the destinies of his reign and that of Zahhāk. The structural and visual parallels between the banner and Zayja indicate a deliberate symbolic design, positioning the Derafsh Kaviani as both a political emblem and a representation of cosmic order.<br /><br />An interdisciplinary approach was applied, combining descriptive-analytical and comparative methods. Mythological, religious, and visual sources were collected and analyzed to uncover structural and symbolic correspondences.<br /><br />Results show that the star-like and cruciform design of the Derafsh Kaviani closely aligns with the cross-shaped configuration of the horoscope. Features such as the central axis, radial symmetry, and twelvefold division, alongside textual evidence of Fereydun’s dual role as king and astrologer, suggest that the banner symbolically reflects the cosmic horoscope and manifests farr-e izadi (divine glory). Fereydun’s actions appear guided by celestial order, emphasizing his role in shaping these cosmological symbols.<br /><br />This study offers a fresh perspective on the Derafsh Kaviani, revealing its dual function as a political insignia and cosmological instrument, and highlighting the interplay of power, ritual, and astronomy in ancient Iranian culture.در این جستار، به فرضیۀ پیوند «درفش کاویانی» با «زایچه»های نجومی پرداخته میشود؛ پیوندی که نقشِ اخترشناختی فریدون را در سنتهای اسطورهای و آیینی ایران باستان، نمایان میسازد. فرضیۀ اصلی این پژوهش آن است که فریدون، درفش کاویانی را نه صرفاً به عنوان فال نیک و خوشیمنی، بلکه به عنوان زایچهای بهکار میگیرد؛ که در آن، سرنوشت پادشاهی خویش و ضحاک را پیشگویی میکند. همانندیهای بصری میان «زایچه»های نجومی و «درفش کاویانی» فراتر از یک تصادف سادهاند و این فرضیه را تقویت میکند که درفش کاویانی در سنتهای ایران باستان، نه تنها نماد قیام و پیروزی، بلکه تجسمی از نظم کیهانی و زایچۀ مقدس بوده است. هدف این تحقیق، بازشناسی لایههای کیهانشناختی درفش کاویانی و تبیینِ پیوند آن با نگرش نجومی و تقدیری ایران است.<br /><br />این پژوهش با رویکرد میانرشتهای و روش توصیفی–تحلیلی و تطبیقی انجام شده است. منابع اسطورهای، دینی و تصویری مربوط به درفش کاویانی و زایجه، گردآوری و تحلیل شدهاند، تا همانندیهای ساختاری و نمادین آنها شناسایی شود. <br /><br />یافتهها بیانگر آن است که ساختار ستارهگون و چلیپاییِ درفش کاویانی با طرح ضربدری-چلیپاییِ زایچه، همخوانی دارد و از پیوندی اخترشناختی در پیدایش این نماد خبر میدهد. همانندی در محور مرکزی، نظم شعاعی و تقسیمبندی دوازدهگانه، همراه با شواهد متنی دربارۀ نقش فریدون به عنوان شاه و ستارهشناس، نشان میدهد که درفش کاویانی بازتابی نمادین از زایچۀ کیهان و تجلی فرّه ایزدی او بوده است. افزون بر این فریدون نقش تعیینکنندهای در ساماندهی این نمادها داشته و کنشهایش بر مبنای نظم نجومی انجام میگرفته است.https://jis.uk.ac.ir/article_5591_7d54771f14b9d33bb4a01f885f54e009.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622A Study of Ancient Creatures in the Mythological Beliefs of Hormozganبررسی موجودات باستانی در باورهای اساطیری هرمزگان365397560810.22103/jis.2026.26674.2824FAسهرابسعیدیدانشحوی دکتری زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سلمان فارسی کازرونمهدیرضائیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشگاه سلمان فارسی کازرونJournal Article20260105Abstract:Folk beliefs, as the science of early humans, are a type of mythology that contemporary domestic and international researchers refer to as "living myths." These beliefs point to an ancient people who pondered events, created stories for the unknowns in their minds regarding the nature of phenomena, performed rituals for them, believed in those stories themselves, and propagated them. The existence of folk beliefs in a region guides us toward the antiquity of a grand and ancient civilization. Apart from indicating the existence of civilization in a region, folk beliefs, as one of the fundamental genres of popular culture and folklore of nations, have gradually found acceptance in the collective mind of the masses. However they have reached us, folk beliefs represent the thought and science of our primitive ancestors, who were not indifferent to phenomena and analyzed problems and hardships with the knowledge of their time—which lacked a scientific aspect—and constructed stories for them that later became myths. Therefore, today we call any belief that cannot be scientifically aligned with modern knowledge a "living myth," because it narrates an ancient phenomenon.باورهای عامیانه به عنوان علم انسان های نخستین یکی از گونه های اساطیر است که امروزه پژوهشگران داخلی و بین المللی آن را اساطیر زنده می نامند و آن باورها نشان از مردمی کهن دارد که در مورد رویدادها فکرکرده و برای مجهولات ذهن خود در خصوص چیستی پدیده ها، داستان ساخته، برایش آئین اجرا و خودشان آن داستان را باور کرده و اشاعه داده اند، وجود باورهای عامیانه، در یک منطقه، ما را به دیرینگی تمدنی کهن و عظیم سوق می دهد، باورهای عامیانه جدا ازنشان دهنده وجود تمدن در یک منطقه، به عنوان یکی از ژانرهای اساسی فرهنگ عامه و فولکلور ملت هاست که به مرور زمان مقبول ذهن جمعی توده های مردم واقع شده است ، باورهای عامیانه به هر طریق که به دست ما رسیده، نشان از فکر و علم نیاکان بدوی ماست که نسبت به پدیده ها ، بی تفاوت نبوده و مشکلات و مصائب را با دانش آن زمان خود که جنبه علمی نداشته ، تجزیه و تحلیل کرده و برایش داستانی ساخته اند که بعدها همان داستان اساطیر شده، از این جهت ما امروزه هر باوری که با دانش امروزی قابل تطبیق علمی نباشد را اساطیر زنده می نامیم چرا که آن باور پدیده ای باستانی را روایت می کند.<br /><br />استان هرمزگان به دلیل موقعیت جغرافیایی ویژه و تنوع فرهنگی، دارای گنجینه ای غنی از باورها و افسانه های اساطیری است. این پژوهش به بررسی و تحلیل موجودات اساطیری در فرهنگ عامه هرمزگان می پردازدhttps://jis.uk.ac.ir/article_5608_14583caa9758aa7476e73a890cfafb15.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Genealogy of Neo-Mazdakism and Quasi-Mazdakite Currents in Post-Islamic Iran: A Critical Review of Sources and Identification of Key Issuesتبارشناسی نومزدکیسم و جریانهای شبهمزدکی در ایران پس از اسلام: بازبینی انتقادی منابع و بازشناسی محورها399422559310.22103/jis.2026.25843.2765FAمحمدشکری فومشیدانشگاه ادیان و مذاهبفاطمهشاهحسینیدانشگاه ادیان و مذاهبJournal Article20250901This article, through a critical investigation of the continuity and evolution of Mazdakite ideas within the religio-political movements of post-Islamic Iran, endeavors to demonstrate, via a historical-genealogical approach, which of the sects attributed to Mazdakite thought can be classified as “True Neo-Mazdakite” (heirs to Mazdakite ideas) and which fall into the category of “Quasi-Mazdakite” groups (currents influenced by Mazdakite ideas). This study also, by analyzing key movements such as the Khidāshiyya, Janāḥiyya, Bih’āfrīdiyya, Abū Muslimiyya, Sunbādhiyya, Ustādhsīsiyya, Mubayyiḍa (White-Robed), and Khorram-dīnān, shows that the term “Neo-Mazdakism” does not encompass all these diverse spectra. The Khorram-dīnān are the continuators of the fundamental doctrines (transmigration, incarnation, antinomianism) and the recreators of certain Mazdakite ideas, whereas movements like the Bih’āfrīdiyya and Janāḥiyya were rooted in Zoroastrianism and extremist Shi‘ism (ghulūw) respectively and have been erroneously placed in that category. The Abū Muslimiyya movement is identified as a quasi-Mazdakite phenomenon that strategically utilized the “revolutionary memory” of Mazdak. The originality of this research lies in presenting an analytical framework for distinguishing between these movements and moving beyond the generic labels of classical sources.مقالة حاضر، در یک بررسی انتقادی که به تداوم و تطور اندیشههای مزدکی در قالب جنبشهای دینیسیاسی ایران پس از اسلام میپردازد، میکوشد با رویکرد تاریخیتبارشناختی نشان دهد کدامیک از فرقههای منسوب به اندیشههای مزدک میتواند «نومزدکی واقعی» (وارثان اندیشههای مزدکی) و کدامیک در ردة گروههای «شبهمزدکی» (جریانهای متأثر از اندیشههای مزدکی) طبقهبندی شود. این مطالعه همچنین با تحلیل جنبشهای کلیدی چون خداشیه، جناحیه، بهآفریدیه، ابومسلمیه، سنباد، استاد سیس، سپیدجامگان و خرمدینان نشان میدهد که اصطلاح «نومزدکیسم» همة این طیفهای گوناگون را در بر نمیگیرد. خرمدینان ادامه دهندۀ آموزههای بنیادین (تناسخ، حلول، اباحهگری) و بازآفرینشگرِ برخی اندیشههای مزدکی هستند در حالی که جنبشهایی مانند بهآفریدیه و جناحیه به ترتیب ریشه در دیانت زرتشتی و غلو شیعی داشتند و به اشتباه در آن دسته جای گرفته بودهاند. جنبش ابومسلمیه به عنوان پدیدهای شبهمزدکی شناسایی میشود که از «خاطرۀ انقلابی» مزدک به صورت راهبردی بهره برده است. نوآوری این پژوهش در ارائۀ یک چارچوب تحلیلی برای تمایز میان این جنبشها و عبور از برچسبهای کلی منابع کلاسیک است.https://jis.uk.ac.ir/article_5593_db6bd5bbdd683008a68e1168ea60df34.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622An Analysis of the Doctrine of Fatalism in the Shahnameh, Unvannegar with a View to the Foundations of Philosophical and Theological Thought.تحلیل اندیشة تقدیرباوری در شهنشاهنامه عنوان نگار ( با نگاهی به مبانی اندیشههای فلسفی وکلامی)423446564210.22103/jis.2026.26183.2801FAثریاشهابی پور احمدیدانشجوی دکتری رشتة زبان و ادبیّات فارسی، بخش زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان،سید امیرجهادی حسینیدانشیار بخش زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.حمیدرضاخوارزمیدانشیار بخش زبان و ادبیّات فارسی، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.جمشیدروستادانشیار بخش تاریخ، دانشکده ادبیّات و علوم انسانی، دانشگاه شهید باهنر کرمان، کرمان، ایران.Journal Article20251025This study examines the fatalistic perspective of the author in the epic-historical work Shahnshah-nama. The text reconstructs the history of the Qajar era and interprets destiny as a decisive principle governing victory, defeat, death, and divine luminosity (Farrah Izadi). The research adopts a qualitative approach, utilizing content analysis of library sources, historical evidence, and related literary, theological, and philosophical materials.<br /><br />The findings reveal that, through the lens of both religious doctrines and ancient Iranian traditions, the author conceives fate as divine will—an inevitable and preordained force that restricts rational agency and overrides human endeavor.<br /><br />An examination of the poetic corpus demonstrates that, within the philosophical domain, the author exhibits a particular inclination toward Avicenna’s concept of the Best Possible Order (Nizam al-Ahsan). His interpretation of destiny further displays affinities with Ash‘arite theology, while—drawing inspiration from Ferdowsi’s Shahnameh—he formulates an independent and philosophico-theological stance on fate.<br /><br />Moreover, the study argues that fatalism, beyond its metaphysical and philosophical functions, also serves to legitimize the political authority of the Qajar dynasty. Ultimately, this research underscores the synergistic integration of religious, philosophical, and epic elements in the formation of Iranian political literature.این پژوهش دیدگاههای سرنوشتباورانة عنواننگار را در اثر حماسی-تاریخی شهنشاهنامه تحلیل میکند. این اثر، تاریخ عصر قاجار را بازمینماید و تقدیر را در پیروزیها، شکستها، مرگ و فرّه ایزدی توضیح میدهد. روش این جستار متنپژوهی است و با تکیه بر تحلیل و تفسیر محتوای کیفی از اسناد تاریخی و کتابخانهای مرتبط بهره میبرد. یافتهها نشان میدهد عنواننگار در پرتو آموزههای دینی و سنتهای باستانی، تقدیر را به عنوان ارادة الهی، امری محتوم، محدودکننده عقل و غالب بر تلاش انسانی مینگرد. تحلیل نمونههای شعری او نشانمیدهد در حیطة فلسفی، عنواننگار به نظام احسن ابن سینا توجه ویژهای دارد. شاعر در نگرش به تقدیر به اندیشه کلامی اشاعره نیز نزدیک میشود و ضمن توجه به شاهنامة فردوسی رویکرد مستقل و فلسفی-کلامی خود را نسبت به تقدیر، بیانمیکند. همچنین تقدیرگرایی علاوه بر کارکرد فلسفی، مشروعیتبخشی به قدرت سیاسی قاجاریان را نیز تأمین میکند.این مطالعه همچنین جایگاه تلفیقی عناصر دینی، فلسفی و حماسی را در ادبیات سیاسی ایران برجسته میکند.https://jis.uk.ac.ir/article_5642_062d6559aa8e0f94c5b511f7ed017fd1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Imagology of Iranian Women in Carla Serena’s Travelogueتصویرشناسی زنان ایرانی در سفرنامه کارلا سرنا447466559410.22103/jis.2026.27038.2847FAبیتاصادقی منفردگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهد, مشهد، ایران.احسانقبولزبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهدعبداللهرادمردگروه زبان و ادبیات فارسی دانشگاه فردوسی مشهدJournal Article20260421ABSTRACT<br /><br />purpose: Imagology, a branch of comparative literature, examines the reflection of national culture in foreign literature or the representation of alien cultures in national works. Travelogues are significant literary genres and valuable sources for identifying the "Other's" perception toward the "Self," providing insight into a society's identity and culture from an outsider's perspective. European travelogues from the Qajar era are particularly important. This study aims to identify the images of Iranian women in Carla Serena’s travelogue based on imagological principles.<br /><br />Method and Research: This research employs a descriptive-analytical approach using library-based data collection. Images of Iranian women were extracted and categorized into four groups: physical attire, makeup and beauty standards; women’s indoor leisure activities and entertainment; family relations and internal rivalries; and social constraints and boundaries. Evaluative attitudes and their underlying reasons were determined based on intra-textual signs.<br /><br />Findings and Conclusions: The findings indicate that most images carry negative connotations. This negative perspective stems from the author’s Eurocentric mindset, cultural preconceptions, and an exoticizing, superiorist approach. Consequently, many Iranian behaviors, social relations, and traditions appeared unusual, strange, or inferior from her perspective.چکیده<br /><br />زمینه/هدف: تصویرشناسی یکی از شاخههای ادبیات تطبیقی است که به بررسی بازتاب فرهنگ ملی در ادبیات دیگر یا نمایش فرهنگهای بیگانه در آثار ملی میپردازد. سفرنامهها یکی از ژانرهای ادبی و از منابع ارزشمند برای شناسایی نگاه «دیگری» به «خود» هستند و از منابع مهم شناخت هویت و فرهنگ یک جامعه در دورههای گوناگون تاریخی از دیدگاه بیگانگان به شمار میروند. در این میان سفرنامههایی که توسط اروپاییان و در عصر قاجار نوشته شدهاند، از اهمیت بسزایی برخوردار هستند. هدف ما در این مقاله شناسایی تصاویر زنان ایرانی در سفرنامۀ کارلا سرنا براساس دانش تصویرشناسی است.<br /><br />روش/رویکرد: این پژوهش از منظر فضای پژوهش کتابخانهای و از منظر رویکرد تحقیقی توصیفی-تحلیلی است. به این منظور نخست تصاویر موجود از زنان ایرانی را به دقت استخراج و در چهار دستۀ پوشش ظاهری، آرایش و معیارهای زیبایی، سرگرمیها و فعالیتهای درونی، روابط خانوادگی و رقابتهای درونی، محدودیتها و مرزبندیهای اجتماعی قرار دادیم و نگرش ارزشگذارانه و دلایل آن را براساس نشانههای درون متنی مشخص کردیم.<br /><br />یافته/نتایج: نتیجۀ پژوهش از این قرار است که غالب تصاویر بار معنایی منفی دارند. دلیل این نگرش منفی را میتوان در ذهنیت اروپا محور نویسنده، پیشفرضهای فرهنگی وی و رویکرد اگزوتیک و فرادستانه او دانست، که سبب شده است بسیاری از رفتارها، مناسبات اجتماعی، و سنتهای ایرانی از منظر او غیرعادی، عجیب و حقیر به نظر برسند.https://jis.uk.ac.ir/article_5594_b051ee27c1124e60f188adabd678d345.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Intertextuality and the evolution of the concept of "love" in the mystical texts of the school of revelation and intuition based on the theory of Gerard Genette (based on the biographies of lovers, Lawa'ih, Lama'at and Lawa'ah and Lawa'ih)بینامتنیت و تطور مفهوم «عشق» در متون عرفانی مکتب کشف و شهود بر مبنای نظریه ژرار ژنت (با تکیه بر سوانح العشاق، لوایح، لمعات و لوامع و لوایح)467492559510.22103/jis.2026.25576.2742FAبیانعبدیدانشجوی دکتری زبان و ادبیات فارسی- دانشگاه ایلامحسنسلطانی کوهبنانیاستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی - دانشکده ادبیات و علوم انسانی - دانشگاه ایلام - ایلام - ایرانعلیگراونداستادیار گروه زبان و ادبیات فارسی - دانشکده ادبیات و علوم انسانی - دانشگاه ایلام - ایلام - ایرانJournal Article20250717Background/Objective: The present study attempts to examine, using the intertextuality approach, how mystical texts in the school of revelation are influenced by each other and the process of semantic changes in the concept of “love”. This study has examined the selected texts based on Genette’s intertextuality theory, which is divided into three types: overtly intentional, covertly intentional, and implicit.<br /><br />Method/Approach: This study uses the comparative method and textual analysis, and the theories of intertextuality and the evolution of concepts are considered as the theoretical framework of the research.<br /><br />Findings/Results: The findings show how intellectual and mystical traditions have contributed to the semantic evolution of love through the interaction of texts. Ahmed Ghazali introduces love as a divine force independent of reason; while Ayn al-Qudsat emphasizes the dialectical aspects of love and connection. Fakhr al-Din al-Iraqi, in a more poetic language, presents love as a symbol of the union of truth, and Jami, while continuing the mystical tradition, has a relatively more systematic view of this concept. Analysis of textual examples shows how these views are manifested in the structure of the narrative, metaphorical and symbolic expression, and imagery. The intertextual connection of the four mystical works indicates the continuity of mystical traditions. Al-Ghazali emphasized the distinction between real and imaginary love in his Sa’wan al-Ishq. This view was later deepened in the works of Ayn al-Quds with an intuitive approach. In La’ma’at, Al-Iraqi linked love with the unity of existence and introduced the concept of beauty into the discourse.زمینه / هدف: پژوهش حاضر تلاش دارد با استفاده از رویکرد بینامتنیت، چگونگی تأثیرپذیری متون عرفانی در مکتب کشف وشهود از یکدیگر و روند تغییرات معنایی مفهوم «عشق» را بررسی کند. این پژوهش متون برگزیده را بر مبنای نظریة بینامتنی ژنت که به سه گونه آشکارا تعمّدی، پنهان تعمدّی و ضمنی تقسیم شده، مورد بررسی قرار داده است. <br /><br />روش / رویکرد: در این پژوهش از روش مقایسهای و تحلیل متنی بهره گرفته شده و نظریههای بینامتنیت و تطور مفاهیم به عنوان چارچوب نظری پژوهش در نظر گرفته شده است.<br /><br />یافتهها / نتایج: یافتهها نشان میدهد که چگونه سنتهای فکری و عرفانی از طریق تعامل متون، به تحول معنایی عشق کمک کردهاند. احمد غزالی عشق را به عنوان نیرویی الهی و مستقل از عقل معرفی میکند؛ در حالیکه عینالقضات بر جنبههای دیالکتیکی عشق و وصال تأکید دارد. فخرالدین عراقی با زبانی شاعرانهتر، عشق را بهعنوان رمز وصال حق مطرح میکند و جامی ضمن تداوم سنت عرفانی، نگاهی نسبتاً نظاممندتر به این مفهوم دارد. تحلیل نمونههای متنی نشان میدهد که چگونه این دیدگاهها در ساختار روایت، بیان استعاری و نمادین و تصویرسازی تجلی یافتهاند. پیوند بینامتنی چهار اثر عرفانی بیانگر تداوم سنتهای عرفانی است. غزالی در سوانحالعشاق بر تفکیک عشق حقیقی و مجازی تأکید کرد. این نگرش بعدها در آثار عینالقضات با رویکردی شهودی تعمیق یافت. عراقی در لمعات عشق را با وحدت وجود پیوند داده و مفهوم جمال را وارد گفتمان عشق عرفانی کرد. جامی دیدگاهی فلسفیتر از عشق ارائه داد و آن را به جوهر هستی تعبیر نمود.https://jis.uk.ac.ir/article_5595_4579f6b96462ad6544377257806ecdc5.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Intertextual and hypertextual deliberation on the Reflection of Ḥāfeẓ Shīrāzī's Ghazal in Ibn Hosām Khusfī's Ghazalتأمّلی بینامتنی و بیش متنی بر بازتاب غزل حافظ شیرازی در غزل ابن حسام خوسفی493507560410.22103/jis.2026.26709.2825FAمجاهدغلامیگروه زبان و ادبیات فارسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه خلیج فارس، بوشهر، ایران.Journal Article20260123A systematic look at the dialogue between texts and the presentation of theories about the forms of their relationship with each other led to Julia Kristeva’s “intertextuality” and Gérard Genette’s “transtextuality”. This provided the basis for a systematic examination of the forms of reproduction of Persian literary works and their relationship to each other within the framework of these new theories. Thus, the author's authority in determining the unique meaning of the text collapsed and the reader's activism in the process of meaning-making increased. Of course, in the Islamic-Iranian rhetorical tradition, there are signs of attention to the relationship between texts; such as adaptation, plagiarism, assurance, response, contradiction, reference to legends and stories, irony, etc., and the poems of poets have interacted with each other in various ways. For example, in the ghazal of Ibn Hosām Khusfī (d. 875 AH), a famous ritual poet of the ninth century AH, there are signs of being influenced by the ghazal of Ḥāfeẓ Shīrāzī (d. 792 AH). It was valuable to systematically examine this issue using intertextual and hypertextual theories. With this intention and to discover the ways of reproducing Hafez's ghazal in Ibn Hosām's ghazal, the present study has been prepared as a developmental research, based on library resources and using a descriptive-analytical method.نگریستنِ نظاممند به مکالمۀ میان متنها و ارائه نظریههایی پیرامون شکلهای ارتباط آنها با یکدیگر که نهایتاً به نظریههای «بینامتنیّت»(intertextuality) ژولیا کریستوا و «ترامتنیّت»(transtextuality) ژراژ ژنت رسید، زمینۀ آن را فراهم آورد که شکلهای بازآفرینی آثار ادبی فارسی و تأثیرگذاریهای-شان بر و تأثیرپذیریهایشان از یکدیگر نیز در چارچوب این نظریههای نوین به طور روشمند واکاوی گردد. این مسئله از جمله زیر سؤال بردنِ اقتدار نویسنده در تعیین معنای یگانۀ متن و کنشگری خواننده در فرایند معناآفرینی را در پی داشتهاست. در سنّت بلاغی اسلامی-ایرانی البته نشانههایی از توجّه به ارتباط میان متنها در قالب استشهاد، اقتباس، استقبال، سرقات، تضمین، جواب، نظیره، نقیضه، تلمیح، تعریض و ... وجود داشتهاست و اشعار شاعران به انحای گوناگون با یکدیگر وارد تعامل شدهاند. برای نمونه در غزل ابن حسام خوسفی(ف.875 ﻫ.ق)، شاعر نامآورِ آیینی سدۀ نهم هجری، نشانههایی بر تأثیرپذیری از غزل حافظ شیرازی(ف.792 ﻫ.ق) به چشم میآید که میبرازید با دستمایه قرار دادن نظریههای بینامتنی(intertextual) و بیشمتنی(hypertextual) به شکلی روشمند بررسی شود. بدین منظور و از جمله با هدف راه بردن به شیوههای بازتولید غزل حافظ در غزل ابن حسام، جستار پیش رو چونان پژوهشی توسعهای، مبتنی بر منابع کتابخانهای و به روش توصیفی- تحلیلی فراهم آمدهاست.https://jis.uk.ac.ir/article_5604_760bff88f8b727ea519169cd1838bca6.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622"Manifestation" in Hafez's Poetry and Its Relation to Mazdaist Worldview and Islamic Teachings«تجلی» در شعر حافظ و نسبت آن با جهانبینی مزدایی و آموزههای اسلامی509525559610.22103/jis.2026.26546.2819FAمحمدکشاورز بیضاییاستادیار گروه معارف اسلامی دانشگاه علوم پزشکی بوشهرJournal Article20251218The intellectual and epistemological system of Hafez's poetry has emerged from the intellectual and cultural aspects of Iranian society and its various historical and civilizational stages. One of these aspects that Hafez used in creating his poems is "manifestation". Hafez is one of the few poets, who has introduced this concept in an extended way in his poetry collection and has placed its manifestations at the service of the sensory and mental space of his poems. Meanwhile, "manifestation" in Hafez's poetry and its relation to Mazdaist Worldview and Islamic teachings is a controversial issue that has been rarely addressed. Therefore, this paper has focused on the concept of "manifestation" in Hafez's poetry and its relation to the Mazdaist worldview and Islamic worldview using a descriptive-analytical method. The findings indicate that: manifestation in Hafez's poetry, influenced by Islamic and mystical teachings, in the forms of scientific or intrinsic manifestation, such as: Realm of Alast, fixed objects and existential manifestation - including the manifestation of the essence of God in the levels of existence, nature and creatures - has emerged and manifested in a close connection with the Mazdaite worldview and concepts and examplars such as: description of the Foruhars to Minoan World, the subjectivity of having a covenant in the Avesta. This is something that knowing its background and semantic capacities, Hafez has recorded the convergence and coexistence of the Iranian and Islamic worldviews in a lasting and delicate way in his poems.منظومه فکری و معرفتی شعر حافظ، برآمده از ابعاد فکری و فرهنگی جامعه ایرانی و مراحل گوناگون تاریخی و تمدنی آن بوده است. یکی از این بعدها که حافظ در خلق اشعار خویش از آن بهره گرفته «تجلی» است. حافظ از زمره معدود شاعرانی است که این مفهوم را به شکلی بسیط در دیوانش وارد نموده و مظاهر آن را در خدمت فضای حسی و ذهنی اشعارش قرار داده است. در این میان «تجلی» در شعر حافظ و نسبت آن با جهانبینی مزدیسنایی و آموزههای اسلامی موضوع قابل درنگی است که کمتر به آن پرداخته شده است. ازاینرو این جستار، با روشی توصیفی - تحلیلی، مفهوم «تجلی» در شعر حافظ و نسبت آن با جهانبینی مزدایی و جهانبینی اسلامی را در کانون توجه خود قرار داده است. یافتهها نشان میدهند که: تجلی در شعر حافظ با اثرپذیری از آموزههای اسلامی و عرفانی، در اشکال تجلی علمی یا ذاتی، نظیر: عالم الست، اعیان ثابته و تجلی وجودی ـ اعم از تجلی ذات حق در مراتب هستی، طبیعت و موجوداتـ در پیوندی نزدیک با جهانبینی مزدایی و مفاهیم و مصادیقی چون: اتصاف فروهرها به عالم مینوی، موضوعیت داشتن میثاق در اوستا، ظهور و بروز یافته است. امری که حافظ با وقوف به پیشینه و ظرفیتهای معنایی آن، تلاقی و همنشینی جهانی بینی ایرانی و اسلامی را به شکلی مانا و ظریف در اشعارش ثبت نموده است.https://jis.uk.ac.ir/article_5596_b755bd9e37f0cb206d52b331c81a1531.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Parody of Persian Poets of the Ottoman Empire by Hafez Shiraziنظیرهگوییهای فارسیسرایان امپراتوری عثمانی از حافظ شیرازی527570560510.22103/jis.2026.25815.2775FAمجیدموسی زادهدانشجوی دکترای گروه زبان و ادبیات فارسی - دانشکده ادبیات و علوم انسانی- دانشگاه ارومیه- ارومیه- ایرانفاطمهمدرسیاستاد زبان و ادبیات فارسی دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه ارومیهJournal Article20250920Parody as an efficient literary craft has always been of interest to writers and poets of acountry throughout the life of writing.Khawaja Hafez Shirazi,the famous Iranian poet,whose poems have not only attracted public and artistic attention in his own country,but have also been able to spread his poetic fame to other lands and have had transnational effects.The Ottoman Empire is one of those lands where good-natured statesmen and tasteful poets and writers opened their arms of welcome to Hafez and his poems.In addition to being influenced by the themes in terms of the art,science,and aesthetics of poetry,they have also consciously,more than intentionally and boastfully,placed the poems of this Iranian poet in front of their eyes like a great encyclopedia of poetry and have performed parody or imitation.Researchers of these lines,with access to existing sources,In this context,using a descriptive-analytical method and library study,the quantity and quality of a number of Ottoman Persian poets' parodies of Hafez's poetry have been examined in order to further understand the valuable influence of Persian language and literature, especially Hafez's poetry,on the vast Ottoman land.A study of the existing components in this field shows that most Ottoman Persian poets did not make any innovations in most of their poems,but rather experimented by relying on rhetorical and grammatical issues,especially by taking advantage of the axis of substitution and association of words in the text However,afew Ottoman poets,with greater familiarity with Iranian poetry and literature in various forms,welcomed Hafez Shirazi with apassionate and artistic language and expressionنظیرهگویی بهعنوان صنعت ادبی کارآمد همواره در درازنای حیات نویسندگی موردتوجه نویسندگان و شاعران یک سرزمین بودهاست. خواجهحافظشیرازی، شاعر پرآوازة ایرانی، صیت و آوازه اشعارش علاوه بر اینکه در سرزمین خود مورد توجه عام و اهل فن قرارگرفته، توانستهاست شهرت شعری خودش را سهاسبه به دیگرسرزمینها نیز برساندوتأثیراتی فراملّی داشتهباشد. امپراتوری عثمانی یکی از آن سرزمینهاییاست که دولتمردان خوشطبع و شاعران و نویسندگان خوشذوق، آغوشِ استقبال را برای حافظ و اشعارش بازکردند. آنها سرودههای این شاعر ایرانی را علاوهبر تأثیرپذیری در بخش مضامین از بُعد فن دانش و زیباییشناسی شعر نیز آگاهانه که بیشتر از باب تعمّد و تفاخر بود بهمانند یک دایرهالمعارف بزرگ شعرسرایی در مقابل دیدگان خود قراردادهاند و نظیرهگویی یا همانندسرایی کردهاند.پژوهشگران این سطور با دسترسی به منابع موجود در این زمینه، به روش توصیفی-تحلیلی و مطالعة کتابخانهای، به بررسی کمیت و کیفیت تعدادی از نظیرهگوییهای پارسیسرایان عثمانی بر شعر حافظ پرداختهاند تا بیش از پیش به نفوذ ارزشمند زبان و ادب فارسی به خصوص شعر حافظ در سرزمین پهناور عثمانی پی برده شود.بررسی مؤلفههای موجود در این زمینه نشان میدهد که بیشتر پارسیسرایان عثمانی در غالب سرودههای خود دست به ابتکاراتی نزده بلکه با اتکا به مباحث بلاغی و دستوری به خصوص بهرهمندی از محور جانشینی و همنشینی واژگان در کلام به طبعآزمایی پرداختهاند ولی تعدادی هرچند اندک از سرایندگان عثمانی با آشنایی بیشتر با شعر و ادب ایرانی در قالبهای مختلف با زبان و بیانی شورانگیز هنرمندانه به استقبال حافظ شیرازی رفتهاند.https://jis.uk.ac.ir/article_5605_1abe9c659284347c4cefa9fff6e3d1a1.pdfدانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه شهید باهنر کرمانمجله مطالعات ایرانی1735-0700254920260622Analyzing the components of modern governmentality in Akhundzadeh's political thoughtواکاوی مولفههای حکومتمندی مدرن در اندیشه سیاسی آخوندزاده571587560610.22103/jis.2026.20518.2414FAبیگمناصریکارشناسی ارشد علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجندسمیهحمیدیدانشگاه بیرجندگروه علوم سیاسی ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجند، ایرانحسینفرزانه پوردانشیار و جزء هیئت علمی گروه علوم سیاسی، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه بیرجند، بیرجندJournal Article20221109in the middle of the Qajar period, following the defeat of Iran from Russia, the educated class of Iran sought to discover the causes of the country's backwardness and its defeat by Russia. Challenging the power structure, Iranian intellectuals were more concerned with the rule of law, constitutional rights, and the establishment of a constitutional government. In this regard, in the time of Nasser al-Din Shah, tribal authority in the face of the new world and with the introduction of concepts such as law, civil rights, libertarianism, etc. was shaken and concepts of traditional Iranian political culture such as authority and obedience, sanctity of power and Criticism and ... were challenged by Iranian intellectuals. One of these intellectuals is Akhundzadeh. He realized the need for political transformation for cultural and economic change, sought enlightenment and political reform, and compared Iranian society with Western societies to examine the causes of Iranian society's backwardness. This research uses a descriptive-analytical method and based on data extraction from Akhundzadeh's main treatises to explain the evolution of governmentality in Akhundzadeh's thought.در اواسط دوره قاجار، در پی شکست ایران از روسیه، قشر فرهیخته ایران در پی جستجوی کشف علل عقبماندگی کشور و شکست آن از روسیه بودند. روشنفکران ایرانی در چالش با ساختار قدرت، بیشتر دغدغه قانون، حقوق اساسی و استقرار حکومت مشروطه را داشتند. در این راستا، در زمان ناصرالدین شاه، اقتدار ایلی در مواجهه با دنیای جدید و با ورود مفاهیمی چون قانون، حقوق شهروندی، آزادیخواهی و.... دچار تزلزل شد و مفاهیمی از فرهنگ سیاسی سنتی ایران، همچون آمریت و اطاعت، قداست قدرت و نقدناپذیری و... از سوی روشنفکران ایرانی به چالش گرفته شد. یکی از این روشنفکران آخوندزاده است. او به ضرورت ایجاد تحول سیاسی، برای تغییرات فرهنگی و اقتصادی پی برده و به دنبال روشنگری و اصلاحات سیاسی برآمده و با مقایسه جامعه ایران با جوامع غربی، به بررسی علل عقبماندگی جامعه ایران پرداخت. این پژوهش، با روش توصیفی تحلیلی و بر مبنای استخراج دادهها از رسائل اصلی آخوندزاده، درصدد است؛ تا به تبیین و توضیح مولفههای حکومتمندی مدرن در اندیشه سیاسی آخوندزاده بپردازد. دستاورد نوشتار حاضر آن است که آخوندزاده راهحل بیرونآمدن از عقبماندگی ایران را در پایبندی به حکومت سلطنتی، پیروی از اندیشه آزادیخواهی و حکومت قانون و پذیرش نظام حکومتی مدرن میدانست.https://jis.uk.ac.ir/article_5606_7e58020473888e3c60123e69f28bf66d.pdf