تحلیل نمادپردازی در کتاب «هفت‌کشور» اثر فخری هروی با توجّه به دیدگاه نجومی و اساطیری

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 عضو هیأت علمی دانشگاه ولی عصر(عج) رفسنجان

2 دانشجوی کارشناسی ارشد رشتۀ زبان و ادبیات فارسی دانشگاه ولی‌عصر (عج)، رفسنجان

10.22103/jis.2021.15955.2027

چکیده

در میان فنون هنرمندانه­ای که در فرهنگ و تمدّن انسان جلوه­های گسترده و متنوّعی داشته، شگرد نمادپردازی، همواره در آثار ادیبان بزرگ مورد توجّه بوده­است. نماد با هنر بیان اندیشه­ها و عواطف به­صورت غیرمستقیم می­تواند مفاهیم و موضوعات عمیق و ریشه­ای را به­شیوه­ای جامع و گسترده بیان کند و با ارائۀ معانی گوناگون از صورتی واحد، بازتاب دهندۀ امور درونی، ذهنی و عاطفی نویسنده باشد. فخری هروی از جمله نویسندگانی است که با آفرینش هفت­کشور، میراثی ارزشمند در عرصۀ ادبیات داستانی به­جای گذاشته است. او در این اثر از اسطوره و نماد به­عنوان مهم­ترین شاخصه­های ادبی بهره برده­است. نویسنده اجرام آسمانی را که شامل نقوش دوازده­گانۀ صور فلکی و هفت سیاره است، مطابق با باورهای عصر خود در چهره­ای نمادین که زیرساخت­های اساطیری دارد به تصویر کشیده­است. مقالۀ حاضر با روش توصیفی-تحلیلی، به رمزگشایی و تحلیل تعابیر و گزاره­های نمادین هفت­کشور براساس قرائن و شواهد درون­متنی می­پردازد و با چشم­اندازی به باورها و ریشه­های اساطیری در جهت نمایان­سازی هر چه بهتر مفاهیم گام برمی­دارد، تا بدین­گونه، حقیقت، درک اثر، دریافت روش و اندیشۀ نویسنده حاصل آید. براساس نتایج پژوهش، توصیف نمادین افلاک هفتگانه و اشارۀ تلویحی به ویژگی­های هر یک از آن­ها از قبیل وارستگی، سخاوتمندی، پاس­داشت دیگران، تواضع، عدالت­گستری و قدرت­نمایی با هدف رونمایی از ارزش­های اخلاقی و اعتباربخشی به آن­ها  انجام شده­است.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Symbolic Analysis in Fakhri Heravi's "Haft Keshvar" Based on Astronomical and Mythological Perspectives

نویسندگان [English]

  • Hamid Jafari GhariyehAli 1
  • zahra jafari 2
1 Associate professor,Vali-e-Asr university of Rafsanjan
2 M.A.in persian Language and Literature
چکیده [English]

Introduction

Symbols reflect natural phenomena, particularly celestial bodies that are embedded in myths and popular culture and are abundantly employed in Persian literature. Fakhri Heravi was a Shiat pot of the court of Iran and India in the 10th century AH, who compiled Haft Keshvar in the reign of the Safavid Shah Esmail I in three years. Haft Keshvar is a travel book of 388 pages (edited by Afshar and Afshari) written in prose and ornamented occasionally by verses. It embeds references to narrative stories, myths, and history including Tarikh Tabari, Tarikh fakhr Baenakati, Javame AlHekayat va Lavame AlRevayat, Seraj Algholoob, Shhnameh and Boostan. Haft Keshvar is a meta-narrative work of fiction that incorporates a range of symbols related to celestial bodies. It depicts journeys of Ibn Torab who visits seven different countries and their kings whose ideas are determined by astronomy and myths. The present study explores intertextual clues to dig into symbolic representations of constellations and seven planets of the solar system. 
 

Methodology

A work of literary importance is uncovered by a thorough analysis of its sublayers. Thus, the present study uses a documentary, library, and note-taking method to collect data. It also uses descriptive-analytic method to examine narrative style of the work in terms of structure, narrative elements, and key features storytelling in Haft Keshvar.
Persian writers have extensively used symbols to convey ideas and establish their belief systems. For instance, Fakhri Heravi wrote Haft Keshvar as a symbolic and allegorical work. Accordingly, this study examines the relationship between symbols and astrology in this work.
 

Discussion

Haft Keshvar is a journey to seven countries that symbolically represents ideas on astrology based on constellations of the zodiac and seven planets of the solar system. It proves to be a deeply symbolic literary work with different layers of meaning. The present study focuses on symbols that relate to astrology and how they are interwoven into the text. It evolves around the idea of the evolution of life on earth.
Ibn Torab accompanies Aghi-aldin in the journey and arrives in the first country ruled by Keyvanbakht who abides in a magnificent palace called JeddiAbad topped by a big poll called DaloAbabd. The king’s name stands for the plane Saturn. The pool in this work represents water in ancient mythology and local folklore.
Ibn Torab and Aghi-aldin move to the second country and stay there for 30 days. The king is Malek Girgis and abides in NahangAbad in a big palace called Qosiyeh. The king symbolizes Jupiter, the city symbolizes Pisces and the palace stands for Sagittarius.
Upon their arrival in the second country, a messenger in red garments from the third country welcomes them. His name id Shahab and serves his king Bahram who lives in a palace called Aqrabiyeh in HamAbad. The king and his living place in the third country symbolize Mars.
Before they arrive in the fourth country, a messenger receives them. His name is Najm the Agile whose lord is Sultan Beyza. The King lives in his palace, AsadAbad, at a meadow called Sepehr. The palace is built in the form of a lion. The lodging of the king and reminds the reader of the Leo Constellation and the King’s name stands for the Sun, which respectively imply resurrection, eternity, life, warmth, light and authority.
In the fifth country, Dorry the Night Walker welcomes Ibn Torab and Aghi-aldin. The ruler of this territory is Zohreh Banu who abides in her cow-shaped palace, Soriyeh, at the top of a mountain. Zohreh Banu stands for Venus and her land represents Taurus constellations.
The king of the sixth country is SahmKhuy whose messenger, FalakPeyma, meets the travelers in the story. The king lives in his palace, Joza, in ParvinAbad, all reparenting Mercury.
In the last country, the messenger is a man named GardoonSeyr who is in the service of his lord, Malek Qamaraddin who lives in his palace, Saratan, near the Nile. The king is the symbol f the moon and his palace is the symbol of Cancer constellation. 
 

Conclusion

Haft keshvar was written by Fakhri Heravi in10th century AHand that is replete with mysticism, mythical, geographical and astrological ideas. The study shows that the journeys to seven countries are in correspondence to the seven celestial bodies and planets. The level of symbolism is more tangible when we realize that the twelve constellations in the sky are in seven planets. For instance, Asad is the sun and Saratan is the moon. The other planets have two houses that are represented in the story of Haft Keshvar. This implies the mastery of the writer over astrology and his gifted naming procedure. In representing the seven planets and countries, the writer emphasizes on some lofty notions such as justice, freedom, generosity, respectfulness, authority and autonomy.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Fakhri Harawi
  • Haft Keshvar
  • Myths
  • Symbols
  • astronomy
 - اسدی کلخوران ونید، فاطمه. (1396). «مقایسۀ سبک داستان محبوب­القلوب و هفت‌کشور».  پایان­نامة کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی، دانشگاه خوارزمی.
- بیرونی خوارزمی، ابوریحان محمدبن احمد. (1351). التّفهیم لاوائل صناعه­التنجیم. به‌کوشش اکبر داناسرشت. تهران: انتشارات انجمن ادبی آثار ملی.
- پورنامداریان، تقی. (1386). رمز و داستان­های رمزی در ادب فارسی. چاپ ششم. تهران: انتشارات علمی و فرهنگی.
- داد، سیما. (1378).  فرهنگ اصطلاحات ادبی. تهران: مروارید.
- ذکاوتی قراگزلو، علی­رضا. (1387). «هفت­کشور و سفرهای ابن­تراب». آیینة پژوهش. شمارة 111 و 110، صص: 87-83..
- راشدی، حسام­الدین. (1350). «فخری هروی و سه اثر او». ترجمۀ محمد مظفر. مجلۀ دانشکده ادبیات و علوم انسانی مشهد. شمارۀ26، صص 507-421.
- سجادی، سیّدجعفر. (1373). فرهنگ معارف اسلامی. سه جلد. چاپ سوم. تهران: کومش.
- سمیعی گیلانی، احمد. (1386). «مضمون، مایۀ غالب و نماد». نامۀ فرهنگستان. دورۀ 9، شمارۀ 2، پیاپی34، صص: 54-49.
- شوالیه، ژان و گربران، آلن. (1377). فرهنگ نمادها (اساطیر، رویاها، رسوم و...). ترجمه و تحقیق سودابه فضایلی. 5 جلد. تهران: جیحون.
- فخری هروی، محمدبن امیری. (1395). هفت کشور. تصحیح ایرج افشار و مهران افشاری. چاپ دوم. تهران: چشمه.
- فیروزیان، مهدی. (1393). «پیوندهای بینامتنی در دیوان فخری هروی و حافظ شیرازی». فرهنگستان شبه قاره. ش 3، صص: 370-351.
- کدیوری، سهیلا و دیگران. (1399). «تحلیل ساختار و پیرنگ مقدمة سفر هفت­کشور فخری هروی».  متن­شناسی ادب فارسی. دورۀ 12، ش 1(پیاپی45)، صص: 59-74.
- مصفی، ابوالفضل. (1357).  فرهنگ اصطلاحات نجومی همراه با واژه­های کیهانی در شعر فارسی. تبریز: مؤسسه تاریخ و فرهنگ ایران.
- معین، محمد. (1379).  فرهنگ فارسی. تهران: امیرکبیر.
- یاحقی، محمدجعفر. (1386). فرهنگ اساطیر و داستان­واره­ها در ادبیات فارسی، تهران: فرهنگ معاصر.
- یونگ، کارل گوستاو. (1389). انسان و سمبل­هایش. ترجمۀ محمود سلطانیه. چاپ هفتم. تهران: جامی.