بازشناسی کوچه باغ در فرهنگ، شعر، ادبیات و هنر ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشگاه هنر اسلامی تبریز

10.22103/jis.2022.17363.2160

چکیده

کوچه باغها در معماری و شهرسازی سنتی ایران فضاهایی اصیل، هنری، شاعرانه و آرامش بخش هستند که از ظرفیتهای طبیعی، ادبی و فرهنگی ارزشمندی برخوردار هستند. الگویی که در دوره حاضر با تخریب باغ­ها و ساخت و سازهای بی­رویه و سبک های معماری و شهرسازی غیربومی جایگزین شده و در حال زوال است. بنابراین هدف اصلی پژوهش، تبیین جایگاه کوچه باغ در فرهنگ، هنر و ادبیات ایرانی و راهبردهای حفظ آنهاست. روش تحقیق مورد استفاده در این پژوهش، روش تحقیق تاریخی و تحلیلی و پیمایش میدانی است که با شیوه­های مطالعه اسنادی، کتابخانه­ای و بررسی نمونه­های موردی انجام می­شود. کوچه باغ از دوره های گذشته­ جایگاهی مهمی در ادبیات و هنر معماری و شهرسازی ایران است. کوچه باغها مکانی برای بروز احساسات انسانی و عاطفی بوده­اند. کوچه باغ در فرهنگ، هنر و ادب ایرانی، برای بیان خاطرات و ارایه فضایی زیبا، ادبی، فرهنگی، رویایی و عاشقانه برای بسیاری از ادیبان و شاعران بوده است. با نگاه انسانی و ادبی و طبیعت­محور به فضاهای روستاها، شهرها و شهری می­تواند از طریق راهبردهای برنامه­ریزی و طراحی، به نهادینه شدن الگوی کوچه باغها کمک نمود. این راهبردهای عبارتند از: حفاظت از میراث طبیعی باغها و کوچه باغها، ترویج ابعاد فرهنگی و ادبی کوچه باغ­ها ، طراحی کوچه­باغها در معماری و طراحی شهری. 

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Garden Alley in Iranian Culture, Poetry, Literature and Art

نویسنده [English]

  • Asghar Molaei
دانشگاه هنر اسلامی تبریز
چکیده [English]

Introduction

Persian poetry and prose texts (and local literature of Iranian ethnic groups) such as poetry collections (Shahnameh, Golestan and Bustan, spiritual Masnavi, travelogues and prayer letters, Khamseh Nezami, poetry collection, stories and tales, contemporary literature (poetry and prose, New poetry), native proverbs, are full of valuable and instructive tips to be used in planning, designing and organizing space. In the past periods of Iran, most cities and neighborhoods had a texture mixed with gardens and green areas inside and outside the city and neighborhoods. The existence of these gardens has had an economic function including the production of fruits, vegetables and economic income, playing an environmental function as the respiratory lung of the city and neighborhoods. In addition, there were alleys adjacent to the gardens with which the public life of the inhabitants was intertwined. The residents of the neighborhood felt comfortable, calm and belonged to their neighborhood by crossing these alleys. As can be seen in the poems and songs of some poets, some of these alleys have been places for the expression of poetic feelings and romantic dates, and many poems have been written with direct and indirect reference to the alleys of gardens.
In the present age, with the destruction of gardens, large constructions and economic view of local and urban gardens, gardens have been destroyed and consequently, the alleys of gardens. As a result of this process of commercialization, the texture pattern of the neighborhoods has changed, and instead of gardens, residential towers, and instead of alley-gardens, lifeless paths have been produced. Poetic feelings of comfort and serenity have given way to the rapid passage of private cars, the movement of strangers, and the pattern of alienation and movement. Therefore, the most important issue of the present study is the neglecting of gardens and forgetting the pattern of alley gardens in the process of evolution of residential textures in cities and villages of Iran, over time. Paying attention to this at present can prevent the destruction of existing gardens and alleys. However, some neighborhoods, cities and villages of Iran now have valuable gardens and alleys that recognition, protection and attention to them can be effective in deepening this Iranian pattern.

Methodology

The purpose of this study is to investigate the position of the garden alley in Iranian culture, art, poetry and literature. In this regard, the most important question of this article is what is the location of garden alleys, culture and art of Iran? The research methodology used in this research is a historical-analytical one with a logical reasoning approach which is carried out with documentary study methods, library and case studies. The research process is in a way that firstly the issue of research and research method is raised and the place of nature in Iranian culture and literature is examined. Then the terminology of garden alley and its relationship with psychological and mystical feelings is studied and then garden alley and garden neighborhood in the arts of architecture and urban planning, painting and Iranian carpets are examined in the form of case studies.

Discussion

In Persian literature and prose, alley garden has been used in various meanings and concepts including: description of Zolf Yar, description of mental space and sweet memories of love, description of beauty of mental space, desire for a sweet and hearty space, etc. In this regard, writers and poets have used the literary industries of metaphor, ambiguity and narration of memories. Alley garden has a high position in Iranian poetry and literature as well as traditional Iranian architecture and urban planning. The alleys of the gardens have been the place of expression of many pure poetic feelings for the people in the villages and cities. As many poems have been inspired by this poetic atmosphere. The metaphor of the garden alley in Iranian poetry and literature is sometimes used to express a desirable and mystical atmosphere, and sometimes it is used as a mental or real romantic and desired space of poets, composers and writers.
 Garden alleys in the tradition of traditional Iranian architecture and urban planning have been an integral part of urban textures that are still considered as part of the pillars of rural textures and small towns. As the gradual connection of the artificial texture of villages and cities has been established through the alleys of gardens to the texture of gardens and farms. This way of networking the passages and bodies of cities, gardens and farms is considered as an original, desirable and Iranian model in Iranian urban planning. A pattern which is declining in the contemporary period and giving way to non-native and western constructions.

Conclusion

With a humane, literary and nature-oriented view of rural and urban spaces, it is possible to help institutionalize the garden alley pattern through planning and design strategies. These strategies include: Protection of the natural heritage of gardens and garden alleys; Respect for privacy and property; Efficiency of gardens with a reception garden pattern; Creativity in garden alley design: garden alley prediction in urban regeneration; Use of national cadaster system in stabilizing gardens and preventing change of use of gardens; National registration of garden alleys in the list of cultural heritage of the country and their restoration and prevention of their destruction; Amending the laws and regulations related to gardens and garden alleys and taking preventive measures, changing "violation" to "crime" in changing the use of gardens and destroying trees; Promoting the culture of protecting gardens and alleys as a social responsibility and rights; Use of smart methods and tools in permanent monitoring and quality control of gardens, lands and constructions.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Garden Alley
  • Garden
  • Poetry and Literature
  • Culture and Literature
  • Natural Heritage
- ابن­سینا، حسین. (1400). رسائل ابن سینا. چاپ اول. قم: انتشارات بیدار.
- اسلامی ندوشن، محمدعلی. (1388). نوشته­های بی­سرنوشت. چاپ اول. تهران: نشر یزدا.
- حسینی، صدیقه. (1396). در کوچه باغ عشق، چاپ اول. نجف آباد: انتشارات مهر زهرا (س).
- جنیدی، فریدون. (1389).حقوق جهان در ایران باستان. چاپ سوم. تهران: نشر بلخ وابسته به بنیاد نیشابور.
- جنیدی، فریدون. (1391). زندگی و مهاجرت آریاییان برپایه گفتارهای ایرانی. چاپ ششم. نشر بلخ وابسته به بنیاد نیشابور.
- جوادی آملی، عبدالله. (1384). توحید در قرآن. چاپ دوم. قم: نشر اسراء.
- درگاهی، حسین.  (1397). کوچه باغ‌های بهشت سعادت، چاپ اول. قم: انتشارات موسسه فرهنگی شمس الضحی.
- دهخدا، علی اکبر. (1373). فرهنگ فارسی دهخدا، چاپ دوم. تهران: انتشارات دانشگاه تهران.
- دهقان­پور هنزایی، مسعود. پوراحمدی لاله، وحیده. (1396). «مولفه­های موثر بر ادراک بصری در منظر راههای باغ محلات نمونه موردی کوچه باغهای محله چاه قبله شهر یزد» اولین کنفرانس بین­المللی منظر راههای شهری و برون شهری با رویکرد بومی سازی، تهران، دانشگاه علم و صنعت ایران.
- رحیمی، فهیمه. (1386). کوچه‌باغ یادها. چاپ نهم. تهران: انتشارات پگاه.
- رهی معیری، محمدحسین. (1391). مجموعه اشعار رهی معیری. چاپ پنجم، تهران: انتشارات نگاه.
- سالمی، مهدی. جوزی، سیدعلی. ملماسی، سعید. رضایان، سحر. (1398). «برنامه­ریزی مکان محور به عنوان رویکردی نوین درگردشگری طبیعت (مطالعه موردی: منطقه حفاظت شده کرخه بخش شمالی)»، نشریه برنامه­ریزی و آمایش فضا، تهران، انتشارات دانشگاه تربیت مدرس، دوره بیست و سوم، شماره دوم، صص 50-31.
- سپهری، سهراب. (1389). هشت کتاب سهراب سپهری، چاپ هفتم. تهران: انتشارات بهزاد.
- شاهچراغی، آزاده. (1390). پارادایم­های پردیس درآمدی بر بازشناسی و بازآفرینی باغ ایرانی، چاپ دوم. تهران: انتشارات جهاد دانشگاهی واحد تهران.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1366). صور خیال در شعر فارسی. چاپ سوم. تهران: نشر آگاه.
- شفیعی کدکنی، محمدرضا. (1389). در کوچه باغهای نشابور. چاپ پانزدهم. تهران: نشر سخن.
- شهریار، محمدحسین. (1386): دیوان شهریار. جلد 1. چاپ سی­ام. تهران: انتشارات نگاه.
- صائب تبریزی، محمدعلی (1396). دیوان اشعار صائب تبریز. چاپ هشتم، تهران: انتشارات نگاه.
- طاهری، مانا. (1395). «روایت کوچه پس کوچه‌های شمرون». نشریه هفت شهر، دوره 4، شماره 53 و 54، صص 295-292.
- علوی، سیدعلی. قاسمی، اکرم. احمدابادی، علی. (1392). «ارزیابی و تحلیل فضایی سرانه پارکهای شهری مطالعه موردی منطقه 6 تهران». نشریه برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره هفدهم، شماره یک، صص 150-127.
- فتح نجات، یحیی. (1397). «زیبایی شناسی شعر معاصر ایران سهراب سپهری مسافر کوچه باغ عرفان». روزنامه کرمان امروز، 15 مهرماه.
- فکوهی، ناصر. (1399). «از کوچه‌باغ‌های روستایی تا کوچه‌باغ‌های مگامال». نشریه کوچه باغ هنر و اندیشه، شماره 2، ص 26.
- فردوسی، ابوالقاسم. (1388): شاهنامه فردوسی، ویراستار فریدون جنیدی، چاپ اول.تهران: انتشارات بنیاد نیشاپور و نشر بلخ.
- قاسمی شهمیرزادی، عبداله (1379): شهمیرزاد شناسی. چاپ اول. تهران: انتشارات مرشد.
- کلاهچیان، فاطمه. حیدری نیا، سیده نادیا. (1392). «تصویر طبیعت در غزلیات مولانا»، فصلنامه علمی و پژوهشی عرفانیات در ادب فارسی، صص 92-71.
- کاویانی­راد، مراد. قره­بیگی، مصیب. (1395). «تبیین نسبت «اکولوژی «و » دموکراسی» در نظریه پساساختارگرایی». نشریه برنامه­ریزی و آمایش فضا، دوره بیستم، شماره دوم، صص 295-273.
- مسعودی، عباس. (1388). بازشناسی باغ ایرانی با غ شازده. چاپ اول. تهران: نشر فضا.
- مظاهری، اکرم. (1388). دختری در کوچه باغ خاطرات. چاپ اول. اصفهان: ناشر مولف.
- مشیری، فریدون.  (1392). دیوان اشعار. سه دفتر فریدون مشیری. چاپ سی و یکم. تهران: نشر چشمه.
- منوچهری، پیروز. کاوندی کاتب، ابوالفضل. (1391). «ایران، ایرانشهر و ایران زمین در شعر فردوسی». فصلنامه مطالعات ملی، سال چهاردهم، شماره 53، صص 22-3.
- مولایی، اصغر. (1400). «بازشناسی ابعاد و کیفیت‌های کوچه‌باغ به‌عنوان الگویی بومی در روستاها و شهرهای ایران». نشریه علمی جغرافیا و برنامه ریزی محیطی، دوره 32، شماره 1، صص 118-93.